لە کاتێکدا مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان چاوەڕوانی کۆتاییهاتنی کێشە داراییەکان بوون، جارێکی دیکە لە بەغدادەوە هەوڵەکان بۆ ڕاگرتنی شایستە داراییەکانی هەرێم دەستیپێکردووەتەوە و ئامارە فەرمییەکانیش کورتهێنانێکی گەورە لە ناردنی بودجەی سێ ساڵە پیشان دەدەن.

هەڕەشە نوێیەکانی بەغداد بۆ داخستنی قاسەکان

عەدنان فەیحان، جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، پەیامێکی توندی ئاراستەی حکومەتی فیدراڵ کردووە و داوای ڕاگرتنی دەستبەجێی ناردنی پارە بۆ هەرێمی کوردستان دەکات. فەیحان مەرجی ناردنی هەر بڕە پارەیەک دەبەستێتەوە بە ئەنجامدانی پاکتاوی دارایی یەکجاری و جێبەجێکردنی ماددەکانی یاسای بودجە، هاوکات هۆشداریی لێپرسینەوەی یاسایی دەداتە لایەنە جێبەجێکارەکان ئەگەر بەبێ پاکتاو پارە بۆ هەولێر بنێرن.

گێژاوی ژمارەکان؛ 34 تریلیۆن دینار کوا؟

بەپێی ئامارە فەرمییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە دوای پەسەندکردنی یاسای بودجەی سێ ساڵە لە 21-06-2023، جیاوازییەکی گەورە لە نێوان شایستەکان و ئەو پارەیەی نێردراوە هەیە. لە کاتێکدا پشکی هەرێم بۆ سێ ساڵ بە 58.3 تریلیۆن دینار دیاریکراوە، بەغداد تەنیا 24.3 تریلیۆن دیناری ناردووە. ئەمە بەو مانایەیە کە هەرێمی کوردستان تەنیا 41%ی شایستەکانی پێگەیشتووە و زیاتر لە 34 تریلیۆن دیناری لای بەغداد فەوتاوە.

پابەندییەکانی هەرێم لە داهاتی نانەوتی و نەوتی

وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان بە داتا وەڵامی تۆمەتەکانی بەغداد دەداتەوە و ڕایدەگەیەنێت کە داهاتە نانەوتییەکانی ڕادەست کردووە. کۆی گشتیی ئەو داهاتە نانەوتییەی هەرێم لە سێ ساڵی ڕابردوودا ناردوویەتی دەگاتە 1.709 تریلیۆن دینار. سەبارەت بە دۆسیەی نەوتیش، لە 27-09-2025ـەوە تاوەکو کۆتایی ئەو ساڵە، هەرێم 19.5 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاوی ڕادەستی کۆمپانیای سۆمۆ کردووە، بەبێ ئەوەی لە بەرامبەردا پشکی بودجەی بۆ بنێردرێت.

نهێنیی جیاوازیی داتاکانی هەولێر و بەغداد

لە کاتێکدا هەولێر دەڵێت 24.3 تریلیۆن گەیشتووە، وەزارەتی دارایی عێراق باس لە 28.7 تریلیۆن دینار دەکات. بەپێی بەدواداچوونەکان، ئەو بڕە پارەیەی بەغداد وەک زیادە هەژماری دەکات، لە ڕاستیدا لێبڕینی مووچەی فەرمانبەرانە بۆ سندووقی خانەنشینی و ئەو لێبڕینە 3%یەی کە بۆ چەند ساڵێک لە مووچەخۆران و خانەنشینانی هەرێم بڕدراوە، نەک پارەیەک بێت ڕاستەوخۆ گەیشتبێتە دەستی مووچەخۆران.

ئامارەکانی ساڵی 2026 و بەردەوامیی کێشەکان

لە 5 مانگی یەکەمی ساڵی 2026دا، هەرێمی کوردستان 443 ملیار دینار داهاتی نانەوتیی ڕادەست کردووە و لە مانگەکانی کانوونی دووەم و شوباتدا ڕۆژانە زیاتر لە 200,000 بەرمیل نەوتی ڕادەستی بەغداد کردووە. لە بەرامبەر ئەمەدا، بەغداد تەنیا پارەی مووچەی ئەو 5 مانگەی ناردووە و هێشتا 100 ملیار دینار لە شایستە داراییەکانی خانەنشینانی نەناردووە، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە کە هاوکێشە داراییەکە هێشتا لە نێوان یاسا و ململانێی سیاسییدا بە هەڵپەسێردراوی ماوەتەوە.