Dîroknasê Kurd Sedat Ulugana belgeyeke nû ya li ser Kurdan weşand.

Dîroknas û lêkolînerê Kurd Sedat Ulugana belgeyeke sala 1929an a ku behsa netewperweriya Kurd dike belav kir.

Dîroknasê Kurd gelek caran e belgeyên derbarê dîroka Kurdistanê derdixe û ev belge jî bi şêwazê belavokekî ye 1929an de li Başûrê Kurdistanê hatiye belavkirin.

Ulugana ji bo vê belgeya xwe wiha dibêje:

Ev belavoka bi teşeyê "xencer", ku di sala 1929an de li Başûrê Kurdistanê hatiye belavkirin, pir giring e ji ber ku ew nîşan dide ku neteweperweriya Kurd a destpêkê ne tenê şiyarbûneke etnîkî bû, lê di heman demê de bertekek siyasî ya bihêz li dijî kolonyalîzm, navendîbûn û veguhastina çavkaniyan bû.

Ulugana belavokê bi sê xalên sereke dinirxîne

1. Newekheviya aborî ya ku ji hêla birêveberiya navendî ya Ereb a Iraqê ve hatî kirin
2. Rexnekirina asîmîlasyona çandî ya ku bi rêya rakirina zimanê Kurdî pêk hatî
3. Seferberiyeke siyasî ya fedakar a mîlîtan ku li dora têgehên "xiyanet" û "azadiyê" hatî çêkirin.

Bi raya min, ev belge ne tenê nivîseke propagandayê ye; ew tomarek arşîvkirî ya xeyala siyasî ya Kurd a azadîxwaz, hêrs û şikestinê ye di dema Iraqa mandatkirî de.

Manîfestoyek ku ji hêla "Komalî Fedayî Kurd" (bi egereke mezin avahiyeke şaneyê ya girêdayî Komeleya Khiva) ve li Hewlêrê di 16ê Nîsana 1929an de hatî şanenavkirin.

Di belavokê de wiha hatiye nivîsîn:

Ey Kurd, hûn kurên miletekî bihêz; navê me heta Roja Qiyametê bi wêrekî tê bîranîn. Mizgînî ji we re! Roja me hilatiye.

Ey Kurdên bindest, ma hûn ji vê rastiyê bêxeber in ku hikûmeta Iraqê xwîna me dimije?

Ey Kurdên wêrek ên ku li rêya xwe digerin, çima em bibin xulam dema ku yên din dibin xwediyên malê?

Hinekî li ser dîroka xwe ya berê bifikirin. Ji roja ku Ereban hikûmeta xwe di bin navê "Hikûmeta Iraqê" de ava kirin, paşeroja me di tariyê de winda bûye. Ji ber ku wan ti alîkarî nedaye me. Berovajî vê, zimanê me yê fermî di dibistanên me de bûye Erebî û bi vî rengî me nasnameya xwe ya neteweyî bi tevahî winda kiriye.

Li Iraqê û axa rojavayê Besrayê binêrin; bi bacên ku ji Deşta Dîzayî (Parêzgeha Hewlêrê) têne berhevkirin, gelek makîne û kanalên av û kehrebayê hatine çêkirin. Lê dîsa jî, em bi xemgînî qebûl dikin ku li parêzgehên Kurdan em hîn jî neçar in ku di çirayên xwe de rûnê reş bi kar bînin. Berawirdkirineke piçûk…bikin.

"Ey Kurdên wêrek, em her roj mirinê bi çavên xwe dibînin (dagirkirina Kurdistanê bînin bîra xwe). Şev derbas bû û roj hilat.

Ey rêberên Kurd, ey ew kesên ku bi rastî Kurd in! Xayîn têne zanîn. Divê hûn di nav panzdeh rojan de biryara xwe bidin û ji bo azadiya Kurdan têbikoşin; wekî din, bizanin ku hûn ê ji niha û pê ve wekî mirî werin hesibandin. Komeleya Dilxwazên Kurd amade ye ku mirovên wiha bikuje.