Kürdistan’ın Süleymaniye kentinde arkeologlar tarafından ortaya çıkarılan anıtsal bir yapı, erken dönem kent medeniyetine dair bilgilerimizi kökten değiştirebilecek nitelikte.

Uruk Dönemine Ait Önemli Bulgular

Süleymaniye Valiliği sınırları içindeki Kani Shaie bölgesinde yapılan keşif, Uruk dönemine (yaklaşık MÖ 3300-3100) tarihleniyor. Bu dönem, güney Mezopotamya’nın kentsel gelişiminde belirleyici bir çağı temsil ediyor.

Coimbra Üniversitesi Arkeoloji, Sanat ve Miras Bilimleri Çalışma Merkezi (CEAACP) önderliğinde, Cambridge Üniversitesi ve Süleymaniye Antikiteler ve Miras Müdürlüğü ile ortaklaşa yürütülen Kani Shaie Arkeoloji Projesi, höyüğün tepesinde resmi olarak inşa edilmiş büyük bir yapıyı gün yüzüne çıkardı. Bu yapının muhtemelen bir tapınak veya ritüel ve idari amaçlarla kullanılan kutsal bir alan olduğu değerlendiriliyor.

Güney Mezopotamya Mimarisinin İzleri

Bulguların en çarpıcı özelliklerinden biri, güney Mezopotamya tören mimarisine özgü dekoratif duvar konileri. Renkli kil veya taştan yapılmış bu unsurlar sıva içine gömülerek geometrik mozaikler oluşturuyor. Ayrıca bir altın kolye parçası ve silindir mühürler de bulundu; bu da bölgenin lüks mallara erişiminin olduğunu ve idari sistemlere dahil olduğunu gösteriyor. Bu artefaktlar, Kani Shaie’nin uzak bir karakol değil, bölgesel kültürel ve siyasi ağlarda aktif rol oynayan canlı bir merkez olduğuna işaret ediyor.

Uygarlık Tarihine Yeni Bakış

Dünyanın bilinen ilk metropolü Uruk’tan yaklaşık 480 kilometre kuzeyde yer alan bu bölgedeki anıtsal mimari, Uruk’un etkisinin Zagros dağ eteklerine kadar uzandığını ortaya koyuyor. Bu keşif, dağlık bölge topluluklarının güneydeki kent merkezlerine göre çevresel konumda olduğu yönündeki uzun süredir kabul gören görüşü sorgulamaya açıyor.

6500 Yıllık Yerleşim

2013’ten beri devam eden kazılar, Kalkolitik dönemden (yaklaşık MÖ 6500) MÖ 3. binyıla kadar kesintisiz insan yerleşimi olduğunu ortaya koydu. Sonraki katmanlarda Yeni Asur ve Helenistik-Pers dönemlerine ait bulgular da elde edildi. Bu veriler, Kani Shaie’yi Dicle Nehri’nin doğusundaki erken dönem sosyal ve siyasi evriminin anlaşılması için kilit bir alan haline getiriyor. Portekiz Bilim ve Teknoloji Vakfı (FCT) tarafından finanse edilen ve Cambridge Üniversitesi’nin desteklediği 2025 kazı sezonu, Bereketli Hilal bölgesindeki antik kültürel ağların karmaşıklığını ve erişimini bir kez daha gözler önüne seriyor.​​​​​​​​​​​​​​​​