Birleşmiş Milletler Üniversitesi’nin (UNU) yeni raporu, yapay zekanın hızlı yayılmasının küresel su, toprak ve enerji sistemleri üzerinde ciddi baskı oluşturabileceği uyarısında bulundu.

Yapay zeka genellikle karbon emisyonları üzerinden değerlendirilse de rapor, soğutma için su kullanımı, altyapı için toprak ihtiyacı ve artan elektronik atık gibi daha geniş etkilere dikkat çekiyor. Yapay zeka sistemlerini çalıştıran veri merkezlerinin 2030’a kadar yılda 945 teravatsaate varan elektrik tüketmesi bekleniyor; bu, toplam nüfusu 650 milyonu aşan Pakistan, Bangladeş ve Nijerya’nın yıllık tüketiminin yaklaşık üç katı. Rapora göre yapay zeka kaynaklı elektrik talebi, 2030’a kadar küresel tüketimin yüzde 3’üne ulaşabilir.

Su ve toprak etkisi göz ardı ediliyor

Rapor, çevresel değerlendirmelerin genellikle yalnızca sera gazı emisyonlarına odaklandığını, diğer etkileri göz ardı ettiğini belirtiyor. On yılın sonunda yapay zeka kaynaklı su tüketiminin 1,3 milyar insanın yıllık ihtiyacına denk gelebileceği, toprak ayak izinin ise 14.500 kilometrekareyi aşabileceği öngörülüyor.

Asıl tüketim günlük kullanımda

Tartışmalar çoğunlukla model eğitimine odaklansa da rapor, toplam enerji talebinin yüzde 80-90’ının günlük kullanımdan kaynaklandığını ortaya koyuyor. Yaygın kullanılan bir yapay zeka hizmetinin günde yaklaşık 2,5 milyar istek işlediği tahmin ediliyor. Tek bir yapay zeka görseli üretmek, basit bir metin işleminin 1.000 katından fazla enerji gerektirebiliyor.

Eşitsiz dağılım

Yapay zekanın faydaları küresel olsa da maliyetleri belirli bölgelerde yoğunlaşıyor. Rapora göre 2030’a kadar yapay zeka altyapısı yılda 2,5 milyon tona varan elektronik atık üretebilir. Ayrıca yapay zekaya özel işlem kapasitesinin yüzde 90’ından fazlası yalnızca ABD ve Çin’de toplanmış durumda; 150’den fazla ülke ise ciddi bir yerel altyapıdan yoksun.

Rapor, yapay zeka gelişiminin sınırlanmasını değil; şeffaflık, verimlilik ve sürdürülebilirliğe dayalı daha sorumlu bir yönetişimi öneriyor.