توێژینەوەیەکی نوێی سەنتەری "ئینۆڤ8" ئاشکرای دەکات، پڕۆسەی چاکسازی لە هێزەکانی پێشمەرگە بەهۆی هەڵە لە ڕیزبەندیی هەنگاوەکان و هەژموونی حیزبییەوە تووشی چەقبەستوویی بووە و گەیشتووەتە قۆناغێکی هەستیار.

پاشخان و کورتەی جێبەجێکردنی پڕۆسەی چاکسازی

چاکسازییەکانی پێشمەرگە بۆ زیاتر لە 30 ساڵە لێکۆڵینەوە و مشتومڕیان لەسەر دەکرێت. ئاستەنگە سیاسییەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان (کە یەکەی 80ی لەژێر کۆنترۆڵدایە) و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (کە یەکەی 70ی لەژێر کۆنترۆڵدایە) وەک بەربەستی سەرەکی دەبینرێن. توێژینەوەکەی سەنتەری ئینۆڤ8 ئاماژە بەوە دەکات کە بۆ سەرکەوتنی ئەم پڕۆسەیە، پێویستە ستانداردە نێودەوڵەتییەکانی چاکسازیی کەرتی تەناهی (SSR) پەیڕەو بکرێن و تەنیا وەک پرسێکی تەکنیکی مامەڵەی لەگەڵ نەکرێت.

سێ ڕەهەندە سەرەکییەکەی پەککەوتنی چاکسازی

ئەرگومێنتی سەرەکیی توێژینەوەکە لەسەر 3 خاڵ وەستاوە؛ یەکەم، پڕۆسەی چاکسازی بەهۆی ڕیزبەندییەکی هەڵەوە پەکیکەوتووە، چونکە یەکخستنی فەرماندەیی وەک دەستپێک بینراوە نەک وەک ئەنجام. دووەم، نێردە ڕاوێژکارییە نێودەوڵەتییەکان (MNAG) بە پاداشتکردنی "شانۆگەری سیاسی" بوونەتە هۆی چەسپاندنی هەڵەی ڕیزبەندی هەنگاوەکان. سێیەم، ژینگەی زانیاری دەربارەی چاکسازی بەهۆی میدیا حیزبییەکانەوە شێوێندراوە و زۆربەی شیکارییەکان بەبێ ڕەخنە پشت بەو سەرچاوە حیزبییانە دەبەستن.

پێشنیاری مۆدێلی "پڕۆژەی مارشاڵ" بۆ بونیادنانی هێز

توێژینەوەکە داکۆکی لە لۆژیکی "پڕۆژەی مارشاڵ" دەکات بۆ چاکسازیی پێشمەرگە، کە تێیدا بونیادنانەوەی دامەزراوەکان دەبێت پێش بڵاوەپێکردنی ئۆپەراسیۆنییان بکەوێت. ئەم مۆدێلە ئەولەویەت دەدات بە یەکخستنی دارایی و کارگێڕی، داماڵینی دامەزراوەکان لە حیزبایەتی، و پاشان یەکخستنی فەرماندەیی لەژێر چەتری وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە (MoPA). ئەمەش تەنها لە ڕێگەی هەماهەنگی لەگەڵ حکومەتی عێراق دەکرێت بۆ چەسپاندنی پێشمەرگە وەک هێزێکی نیشتمانی.

دۆخی چاکسازی لە ساڵی 2026 و مۆڵەتەکان

پڕۆسەی فەرمیی چاکسازی لە ساڵی 2017 دەستیپێکرد و لە ساڵی 2022دا وەزارەتی پێشمەرگە یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتنی (MoU) لەگەڵ وەزارەتی بەرگری ئەمریکا واژۆ کرد. بەپێی ئەو یاداشتنامەیە، مانگی ئەیلوولی 2026 وەک دوا مۆڵەت دیاری کراوە بۆ تەواوکردنی یەکخستنی هێزەکان. لە ئێستادا کە چەند مانگێکی کەم ماوە بۆ ئەو وادەیە، وەزارەت تەنها 20 لیوای هاوبەشی لەژێر دەستدایە لە کۆی نزیکەی 150 بۆ 155 هەزار پێشمەرگە، ئەمەش نیشانەی دواکەوتنی پڕۆسەکەیە لە ئامانجە سەرەکییەکەی.

بودجەی بەرگریی ئەمریکا و پێشبینییەکان بۆ 2027

بۆ ساڵی دارایی 2027، ئەمریکا بڕی 119 ملیۆن دۆلاری بۆ هێزە ئەمنییەکانی عێراق تەرخان کردووە کە هێزە کوردییەکانیش دەگرێتەوە. بەڵام داڕشتنی بودجەکە بە جۆرێکە کە پاڵپشتی پێشمەرگە خراوەتە ناو بودجەی گشتی عێراق. لیوا ڕوکن بەختیار سدیق، ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە لەمبارەیەوە دەڵێت: "تا ئەو کاتەی بودجەیەکی شەفاف و تەرخانکراو نەبێت کە پێشمەرگە وەک هێزێکی خاوەن فەرماندەیی خۆی پێناسە بکات، بودجەکە هەمیشە چیرۆکێکی جیاواز لە سیاسەتە ڕاگەیەندراوەکە دەگێڕێتەوە."

ڕەخنە لە تێڕوانینە باوەکانی چاکسازی

توێژینەوەکە ڕەخنە لەو تێڕوانینە دەگرێت کە کێشەی چاکسازی تەنها لە "ئیرادەی سیاسی" لایەنە کوردییەکاندا دەبینێتەوە. ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم شیکارییانە کێشەی "ڕیزبەندیی پێکهاتەیی" پشتگوێ دەخەن. هەروەها جەخت دەکاتەوە کە هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان بە مامەڵەکردن لەگەڵ هەنگاوە فەرمییەکان وەک "پێشکەوتنی ڕاستەقینە" بەشدار بوون لە درێژەکێشانی کێشەکە، لە کاتێکدا پێویستە مۆدێلێکی نوێ و گشتگیر بۆ بونیادنانی دامەزراوەی بەرگری (DIB) پەیڕەو بکرێت.

سەنتەری توێژینەوەی ئیۆڤ8

سەنتەری توێژینەوەی ئینۆڤ8 لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری هەرێمی کوردستانە، کە پێشەنگە لە توێژینەوە و نوێگەری پێشکەوتوو. ئەم ڕاپۆرتە لەلایەن سەنتەری توێژینەوەی ئینۆڤ8 (Innov8) لە کەناڵ8 ئامادەکراوە.

لێرە کلیک بکە بۆ خوێندنەوەی تەواوی توێژینەوەکە