نوێترین ڕاپۆرتی سەنتەری توێژینەوەی ئینۆڤ8 شیکاری بۆ ئامادەیی عێراق دەکات بۆ پەرەپێدانی وزەی ئەتۆمی وەک ڕێگەچارەیەک بۆ قەیرانی کارەبا و ڕایدەگەیەنێت، ئەم پڕۆژەیە پێویستی بە 40 ملیار دۆلار و زەمەنێکی درێژ هەیە.

هۆکارەکانی پەنابردن بۆ وزەی ئەتۆمی

سەنتەری توێژینەوەی ئینۆڤ8 ئاماژە بەوە دەکات، عێراق بەدەست کورتهێنانی درێژخایەنی کارەبا و بەفیڕۆچوونی 50% بۆ 60%ی وزە لە تۆڕەکانی گواستنەوە دەناڵێنێت. پشتبەستنی زۆر بە نەوت و گاز بۆ بەرهەمهێنانی وزە، لەگەڵ پچڕانی بەردەوامی هەناردەی گازی سروشتی لە ئێرانەوە، وایکردووە عێراق بەدوای سەرچاوەی جێگرەوەدا بگەڕێت. بەپێی ئامارەکان لە ساڵی 2021دا، نەوت 63% و گازی سروشتی 36%ی سەرچاوەی وزەی عێراقیان پێکهێناوە.

ئامانجە ستراتیژییەکان و هەماهەنگی نێودەوڵەتی

عێراق لە ئازاری 2024ـەوە گفتوگۆی لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی (IAEA) دەستپێکردووە بۆ پەرەپێدانی بەرنامەیەکی ئەتۆمی ئاشتییانە. ئامانجە درێژخایەنەکە گەیشتنە بە 10,000 مێگاوات لە توانای بەرهەمهێنان. هەروەها بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی نوێبووەوە (IRENA)، عێراق بە نیازە تا ساڵی 2030 نزیکەی 2,400 مێگاوات وزەی ئەتۆمی نوێ بۆ تۆڕی کارەبا زیاد بکات، ئەوەش لە ڕێگەی بەکارهێنانی کارتێکەرە مۆدیولارە بچووکەکان (SMRs).

بەراوردکاری مەترسییە تەندروستی و ژینگەییەکان

توێژینەوەکە دەری دەخات کە مەترسییە تەندروستییەکانی وزەی ئەتۆمی زۆر کەمترن لە سووتەمەنی فۆسیلی. ڕێژەی مردن بۆ هەر تێراوات-کاتژمێرێک بۆ خەڵوز 24.6 و بۆ نەوت 18.4ـە، لە کاتێکدا بۆ وزەی ئەتۆمی تەنیا 0.07 مردنە. لە ڕووی ژینگەییشەوە، بڕی گازی گەرمکەر (GWP) بۆ ئەتۆمی تەنیا 13 گرامە بۆ هەر کیلۆوات-کاتژمێرێک، لە کاتێکدا بۆ خەڵوز 1001 گرامە.

تێچووی دارایی و ئاڵێنگارییەکانی کات

پەرەپێدانی 10 گێگاوات وزەی ئەتۆمی لە عێراق پێویستی بە وەبەرهێنانی 40 ملیار دۆلار هەیە. جێبەجێکردنی پڕۆژەیەکی لەم شێوەیە پێویستی بە ماوەی 10 بۆ 15 ساڵ کارکردن هەیە، بۆیە نابێتە چارەسەرێکی خێرا بۆ قەیرانی ئێستای کارەبا. هەروەها پابەندبوون بە وێستگەیەکی ئەتۆمی پڕۆسەیەکی 100 ساڵەییە کە بونیادنان، کارپێکردن و لەناوبردنی پاشماوەکان دەگرێتەوە.

ئامادەیی دامەزراوەیی و دۆخی ئەمنی

سەنتەری ئینۆڤ8 هۆشداری دەدات لەوەی ژینگەی ئەمنی عێراق کاریگەری لەسەر ئامادەیی ئەتۆمی هەیە، بەتایبەت هێرشە درۆنییەکان بۆ سەر کێڵگە نەوتییەکان و مەترسیی هێرشی ئەلیکترۆنی. لە ڕووی دامەزراوەییەوە، عێراق هێشتا پێویستی بە دروستکردنی دەستەیەکی سەربەخۆی چاودێری و چارەسەرکردنی کێشەی پاشماوە ئەتۆمییە کۆنەکانی وەک "توەیسە" هەیە پێش ئەوەی دەست بە پڕۆژەی نوێ بکات.

پێشنیازەکان بۆ قۆناغی داهاتوو

ڕاپۆرتەکە پێشنیاز دەکات عێراق تا کۆتایی ساڵی 2026 جەخت لەسەر "ئامادەیی" بکاتەوە نەک "بونیادنان". باشترین هەنگاو ئەوەیە پێش واژۆکردنی هەر گرێبەستێکی گەورە، ژێرخانی یاسایی و ئەمنی و تەکنیکی تەواو بکرێت. دروشمی سەرەکی بۆ ئەم قۆناغەی عێراق بریتییە لە "پێش کڕین، ئامادەبە"، تاوەکو بزانرێت ئایا وەبەرهێنان لە وزەی خۆر و چاککردنی تۆڕی کارەبا سوودبەخشترە یان وزەی ئەتۆمی.

بۆ خوێندنەوەی تەواوی ڕاپۆرتەکە کلیک لێرە بکە