Şoreşa 19ê Tîrmehê, yan jî Şoreşa Rojavayê Kurdistanê; serhildana siyasî û leşkerî ye ku di 19ê Tîrmeha 2012an de li herêmên bakur û bakur-rojhilatê Sûriyeyê û Rojavayê Kurdistanê dest pê kir. Vê şoreşê rê li ber damezrandina Rêveberiya Xweser a Demokratîk a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê vekir.

Şoreşa 19ê Tîrmehê li Rojava… Ji Çirûska Destpêkê li Kobaniyê heta Şêwekirina Peyzaja Sûrî ya Modern

"Şoreşa 19ê Tîrmehê" yek ji xalên werçerxê yên dîrokî yên herî giring di Sûriyeya hemdem de ye. Ew modeleke bêhempa ya xwerêveberiyê li Rojhilata Navîn e, ku li ser pirrengiya etnîkî, dada jîngehê û wekheviya tevahî ya zayendî hatibû avakirin.

1. Kok û Jêderik: "Xeta Sêyem"

Şoreş ne ​​bûyereke xweber bû; berevajî vê, ew berhema mîrateyeke berhevkirî ya têkoşîna tevgera siyasî ya Kurd a bi dehsalan li dijî polîtîkayên marjînalîzekirin û dane mendelayê bû. Bi destpêkirina serhildana gelêrî ya Sûriyeyê di Adara 2011an de, Kurdên li bakurê Sûriyeyê "Xeta Sêyem" ji xwe re bijartin. Ev xet ne alîgiriya rejîma Sûriyeyê, ne jî ya aliyên çekdar ên dijberiya wê demê dike, li şûna wê bal kişandin ser birêxistinkirina civakê ji hundir û parastina herêmên xwe.

2. Destpêkirin û Çirûska li Kobaniyê (19ê Tîrmeha 2012an)

Çîrûska destpêkê ya şoreşê di 19ê Tîrmeha 2012an de li bajarê Kobaniyê hate vêxistin. Piştî vekişîna hêzên rejîma Sûriyeyê ber bi bajarên mezin ve, niştecihên herêmî û komîteyên gel bêyî pevçûnên mezin û xwînî, navendên hikûmetê û avahiyên Partiya Baesê kontrol kirin.

• Kontrol bi lez berfireh bû û bajarên Efrîn, Amûdê, Dirbêsiyê, Dêrik û Qamî#işloyê jî di nav xwe de girt.
• Jiyana giştî bi rêya avakirina "komînan" (encûmenên herêmî yên piçûk) û Rêveberiya Xweser a saziyên xizmetguzariyê hate birêxistinkirin.

3. Şoreşa Jinan û Civakên Cûrbecûr

Şoreşa Rojava di asta navneteweyî de wekî "Şoreşa Jinan" hate nasîn. Jinan Yekîneyên Parastina Jinan (YPJ) ava kirin, ku bi biryardarî li eniyên pêş şer kirin. Rêveberiya Xweser ji bo hemî erk û peywirên birêveberî û siyasî pergala hevserokatiyê (ku hem mêrek û hem jî jinek tê de cih digire) bi cih anî. Wekî din, şoreş ji karakterê xwe yê destpêkê yê bi tevahî Kurd veguherî projeyeke neteweyî ya berfireh. Civakên cihêreng ên herêmê - di nav de Ereb, Suryanî, Asûrî, Ermenî û Tirkmen - ku hemî beşdarî avahiyên siyasî û leşkerî bûn, tev li wê bûn.

4. Qonaxên Sereke yên Leşkerî û Zehmetî

Projeya siyasî û leşkerî ya Rojava bi zehmetiyên hebûnî û êrIşên dijwar ên ji gelek aliyan ve re rû bi rû ma:

• Şerê Kobaniyê (2014–2015): DAIŞê bajar dorpêç kir; lê belê, berxwedana dijwar a Yekîneyên Parastina Gel û Jinan (YPG/YPJ), ku bi piştgiriya esmanî ya Hevpeymaniya Navneteweyî ve dihat piştgirîkirin, rêxistin bi paş de xist û destpêka hilweşîna wê ya herêmî nîşan da.
• Avakirina Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD): Wekî hevpeymaniyeke leşkerî ku ji şervanên Kurd, Ereb û Xiristiyan pêk tê hat damezrandin, ew bû hevkarê sereke yê civaka navneteweyî di şerê li dijî terorê de.
• Operasyonên Leşkerî yên Tirkiyeyê: Herêm bi operasyonên leşkerî yên rasterast re rû bi rû ma ku di encamê de komên ku ji hêla Tirkiyeyê ve têne piştgirîkirin; deverên wekî Efrîn (2018), Serêkaniyê û Til Ebyadê (2019) kontrol kirin.

5. Encamên Şoreşê û Veguherîna Dîrokî (2025–2026)

Piştî pêşketinên siyasî yên aloz - di nav de hilweşîna rejîma Sûriyeyê ya kevin li Şamê û çêbûna hikûmeteke veguhêz - projeya Şoreşa Rojava derbasî qonaxeke nû bû, piştî çend peymanan ku negihan serî; dawiyê pêvajoya entegrasyonê bi saya Peymana 29ê Çileyê ku di navbera Serokê Veguhêz ê Sûriyeyê Ehmed Şeri û Fermandarê Giştî yê HSDyê Mezlûm Ebdî de hate şanenavkirin, dest pê kir û ber bi aramiya siyasî ya berfireh ve çû. Li ser bingeha peymanên neteweyî yên nû, Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD) û Rêveberiya Xweser li hev kirin ku bi fermî tev li Artêşa Sûriyeyê û saziyên dewleta Sûriyeyê ya navendî û piralî bibin. Bi vî awayî bi bandor salên şerê çekdarî bi dawî bûn, Biryarnameya Şeri ya 13an der ket ku beşek ji mafê Kurdan li wan vegerand. Bi vî awayî Kurd ji şerê çekdarî, niha berê xwe dane meydana siyasî û ji nava Encûna Gel a Sûriyeyê şerê parastina hebûn û nasnameya xwe dikin.