Puxteya Nûçeyê

• Di sedsala derbasbûyî de, kerta petrola Iraqê bi gelek hilkişîn û daketinên mezin re rû bi rû maye.
• Asta hilberîna rojane ji 10 hezar bermîlan dest pê kiriye û di dîroka xwe de gihîştiye lûtkeya 4.5 milyon bermîlan.
• Tevî ku îsal (2026) ji ber şerên herêmî û vekişîna kompanyayên biyanî hilberîn rastî daketineke tund hatibû, lê di dawiya meha Îlonê de careke din bilind bû û gihişt 3 milyon bermîlan rojane.

Daxuyaniyên Sereke û Mijarên Balkêş

• Qeyrana 2026an û Pêvajoya Vejînê: Di meha Sibata îsal de hilberîna rojane 4.3 milyon bermîl bû. Lê ji ber şerê navbera Amerîka, Îsraîl û Îranê û vekişîna kompanyayên biyanî, asta hilberînê di navbera mehên Sibat û Hezîranê de kete jêr 2 milyon bermîlan. Niha di meha Îlonê de ev hejmar dîsa derketiye 3 milyon bermîlan.
• Destpêka Dîrokî (1925 - 1934): Dîroka pîşesaziya petrola Iraqê bi fermî di sala 1927an de bi dîtina yekemîn bîra petrolê li Baba Gurgur a Kerkûkê dest pê kir. Hilberîn bi 10 hezar bermîlan dest pê kir û piştre bi riya boriyên Heyfa û Trablûsê derket 70 hezar bermîlan.
• Malîkirin û Lûtkeya Dîrokî: Di sala 1972an de kerta petrolê ji destê kompanyayên biyanî hate derxistin û hate malîkirin (millîkirin). Di sala 1980yî de hilberîn gihîşt 3.5 milyon bermîlan. Di navbera salên 2021 û 2026an de jî bi 4.5 milyon bermîlên rojane lûtkeya dîrokî hate tomarkirin.
• Bandora Şer û Pevçûnan: Şerên li pey hev her dem bûne sedema serekî ya hilweşîna kerta petrolê; Şerê Îran û Iraqê (1981-1985) hilberîn daxist 900 hezar bermîlan, Şerê Kendavê yê 1991ê ew daxist kêmtirîn asta mîrokî bi 300 hezar bermîlan, û di sala 2014an de jî êrişên DAIŞê berhemînan daxist 2.8 milyon bermîlan.

Li gorî salan guherîna berhemanîna petrolê:

• 1925 – 1934: Lêgerîn li Kerkûkê dest pê dike; di destpêkê de ji zeviya Babagurgurê rojane 5,000 heta 10,000 bermîl petrol tê hilberandin û bi rêya boriyên Heyfa û Trîpoliyê ev hejmar digihîje 70,000 bermîlan.
• 1946 – 1961: Hilberîna zeviyên bakur ji asta 150,000 bermîl/rojane derdikeve asta 700,000 bermîl/rojane.
• 1970 – 1980: Berfirehkirina hilberîna zeviyên başûr; di sala 1972an de hilberîn digihîje 1.7 milyon bermîlan û di sala 1980yî de derdikeve asta 3.5 milyon bermîlan.
• 1996 – 2002: Cîbicîkirina bernameya "petrol li hember xurek" bi rêjeya 1 milyon bermîlan, ku piştre bo 2.5 milyon bermîlan tê zêdekirin.
• 2003 – 2019: Vegera kompaniyên navneteweyî û zêdebûna hilberînê bo 4.4 milyon bermîlan piştî vegerandina kontrola zeviyên Kerkûkê ji destê DAIŞê.
• 2021 – 2026: Tomarkirina asta herî bilind a dîrokî bi 4.5 milyon bermîlan, piştre daketina bo 1.5 milyon bermîlan di Adara 2026an de, û dûv re gihîştina asta 3 milyon bermîlan di meha Îlonê de.

Ji Bo Agahdariya We

Dîroka 100 salî ya petrola Iraqê bi zelalî nîşan dide ku aboriya vî welatî rasterast bi rewşa jeopolîtîk û ewlehiyê ve girêdayî ye. Piştî sala 2003yan û rakirina sizayên navneteweyî, Iraqê kerta xwe ya petrolê li rûyê kompanyayên cîhanî vekir û bû duyemîn berhemînerê herî mezin ê rêxistina OPECê (piştî Erebistana Siûdî). Lê belê, bûyerên sala 2026an careke din îsbat kirin ku îstiqrara hilberîna petrola Iraqê li hemberî şerên li Rojhilata Navîn gelekî hestiyar e û vekişîna bilez a sermayeya biyanî dikare di demeke kurt de aboriya welat felc bike.

Ji bo nûçeyên nû, bi berdewamî KANAL8ê bişopînin: