Puxteya Nûçeyê

• Êrişa 7ê Cotmeha 2023an a Hemasê bo ser Îsraîlê hevsengiya hêzê di navçeyê de bi temamî ji nû ve ava kir û rê li ber zincîreyeke şer û geşedanên leşkerî vekir.
• Di êrişa yekem de zêdetirî 1,200 îsraîlî hatin kuştin û 251 kes hatin girtin; beramberî wê di şerê Xezeyê de zêdetirî 75,225 Filîstînî hatine kuştin û bi milyonan kes koçber bûn.
• Bandorên bûyerê li tevahiya herêmê belav bûn: Herifîna desthilata Beşar Esed li Sûriyeyê di dawiya sala 2024an de, aloziya Îran-Îsraîl-Amerîkayê, peydabûna qeyrana navneteweyî ya rêyên deryayî û krîza bihayê enerjiyê.

Daxuyaniyên Sereke û Mijarên Balkêş

• Karesata mirovî û şerê Xezeyê: Di êrişa 7ê Cotmeha 2023an de zêdetirî 1,200 Îsraîlî hatin kuştin û 251 kes weke dîl hatin girtin (ku 168 ji wan bi saxî hatin vegerandin û yên din jiyana xwe ji dest dan). Bersiva tund a Îsraîlê bû sedema wêrankirina berfireh a Xezeyê, koçberbûna bi milyonan niştecihan û kuştina 75,225 Filîstîniyan ku şer heta niha jî berdewam e.
• Têkbirina serkêşên Hamas û Hizbullahê: Îsraîlê derbên giran li rêxistinên Hamas û Hizbullaha Libnanê xistin. Serkirdeyên herî diyar ên van koman hatin kuştin û artêşa Îsraîlê dest da ser rûbereke berfireh a axa Xezeyê û başûrê Libnanê.
• Pevçûna rasterast a Îran û Îsraîlê: Yek ji geşedanên herî xetere yên piştî 7ê Cotmehê, destpêkirina êrişên rasterast ên mûşekî û dronî di navbera Îran û Îsraîlê de bû. Her wiha operasyonên leşkerî yên Amerîka û Îsraîlê yên li dijî armancên Îranê û bersivên mûşekî yên Îranê aramiya tevahiya herêmê xiste bin xetereyê.
• Herifîna desthilata Beşar Esed di dawiya 2024an de: Bandora zincîreyî ya şer hevsengiya Sûriyeyê jî têk da û di dawiya sala 2024an de bû sedema herifîn û dawîhatina desthilata Beşar Esed. Vê guherînê kontrola Îsraîlê ya li ser Bilindahiyên Golanê zêde kir û bandora Tirkiyeyê li herêmê firehtir kir.
• Qeyrana Tengava Babulmendeb û Tengava Hurmizê: Hûsiyên Yemenê ji bo piştgiririya Xezeyê dest bi êrişên mûşekî kirin û astengî di Tengava Babulmendebê de çêkirin. Hatinçûna di Tengava Hurmiz û Babulmendebê de hat rawestandin ku ev yek bû sedema bilindbûna xetere ya bihayê petrol û enerjiyê li ser asta cîhanê.
• Bandorên gerdûnî û nexşeya nû ya siyasî: Êriş û bombebaranên Îsraîlê li Ewropayê nerazîbûnên mezin anîn holê û peywendiyên Hevpeymaniya Rojava û Îsraîlê aloztir kirin. Vê qeyranê proseyên ji nû ve nirxandina hevsengiya hêza gerdûnî di navbera Amerîka, Çîn û Rûsyayê de bileztir kir û beşek ji welatên Rojavayî piştevaniya çareseriya "du dewletan" ji bo Îsraîl û Filîstînê anîn ziman.

Ji Bo Agahdariya We

Bûyerên 7ê Cotmehê ne tenê pevçûneke leşkerî ya sînordar bû, lê xaleke guherînê ya dîrokî bû ku hemû nexşeya jeopolîtîk a Rojhilata Navîn ji nû ve xêz kir. Belavbûna vî şerî bo çarçoveyeke herêmî ku Îran, Libnan, Yemen, Sûriye û hêzên navneteweyî girtine nav xwe, nîşan dide ku krîza Îsraîl û Filîstînê bê çareseriyeke siyasî ya mayînde dikare aramiya tevahiya cîhanê bixe xetereyê. Zêdebûna zextên aborî yên li ser bazara enerjiyê û guherîna hevsengiyên diplomasî, hêzên mezin ên cîhanê neçar dike ku li sîstemeke nû ya ewlehiyê li navçeyê bigerin.

Ji bo nûçeyên nû, bi berdewamî KANAL8ê bişopînin: