زبان کوردی در شرق کوردستان (روژهلات) و ایران میان رشد طبیعی و بی‌توجهی دولتی سرگردان مانده است. علی‌رغم اینکه بیش از 10 درصد جمعیت ایران را کوردها تشکیل می‌دهند، اما زبان آنها همچنان در حوزه‌های آموزشی و اداری با محدودیت روبرو است.

کُردها، سومین ملیت بزرگ ایران

کوردها پس از فارس‌ و آذری‌، سومین ملیت بزرگ ایران محسوب می‌شوند. آنها نیز همانند سایر اقوام غیرفارس‌زبان، از حقوق اولیه‌ای نظیر تحصیل به زبان مادری محروم هستند.

اصل 15 قانون اساسی

طبق اصل 15 قانون اساسی ایران، حق تحصیل به زبان مادری در کنار زبان فارسی در مدارس پیش‌بینی شده است، اما با گذشت بیش از 47 سال از عمر جمهوری اسلامی، این بند قانونی همچنان در حد نوشته باقی مانده و در عمل اجرایی نشده است. در قانون اساسی قید شده است که استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات، رسانه‌ها و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است.

گویش‌های کوردی در ایران

شرق کوردستان دارای تنوع گویشی غنی است که عبارتند از:

• سورانی: در استان‌های کردستان (سنندج)، جنوب آذربایجان غربی (ارومیه) و بخشی از کرمانشاه تکلم می‌شود.
• کرمانجی: عمدتاً در بخش‌های شمالی استان آذربایجان غربی (ارومیه) رایج است.
• کلهری، لری و لکی: در استان‌های لرستان، ایلام و بخش‌هایی از کرمانشاه به کار می‌رود.
• هورامی: در برخی شهرها نظیر پاوه، جوانرود و مریوان (استان‌های کردستان و کرمانشاه) متداول است.

خطر نابودی زبان کوردی

بر اساس گزارش‌های سازمان یونسکو، برخی از زبان‌های غیرفارسی در ایران از جمله کوردی، آذری و ترکمنی در معرض خطر نابودی تدریجی قرار دارند. پیش‌تر 167 تن از اساتید دانشگاه کردستان در سنندج، طی نامه‌ای به مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، خواستار تدوین طرحی برای اجرایی شدن اصل 15 قانون اساسی شده بودند.

طبق آمارهای غیررسمی، جمعیت کوردها در شرق کوردستان بین 10 تا 12 میلیون نفر برآورد می‌شود، با این حال هنوز افق روشنی برای آغاز آموزش به زبان کوردی در مدارس رسمی ایران دیده نمی‌شود.