داوداوغلو در گفتگو با کانال8: امنیت اقلیم کوردستان برای ترکیه به اندازه امنیت خود این کشور اهمیت دارد
احمد داوداوغلو، نخستوزیر سابق ترکیه در گفتگو با کانال8، مطالب مهمی را درباره روابط منطقهای و مسائل داخلی مطرح کرد
احمد داوداوغلو، رهبر حزب آینده و نخستوزیر سابق ترکیه، در گفتگو با «کانال 8» و با حضور «کاوان سلامی» مجری و تحلیلگر مسائل سیاسی، اظهار داشت: امنیت اربیل، سلیمانیه، دهوک و زاخو برای ترکیه حائز اهمیت است. نبود تهدید در اقلیم کوردستان و استقرار رفاه و صلح در این منطقه، برای ترکیه به اندازه امنیت خود این کشور اهمیت دارد.
داوداوغلو که از بنیانگذاران حزب عدالت و توسعه (AKP) بوده و مدتی نیز ریاست این حزب را بر عهده داشت، با اشاره به دوستی دیرینه خود با «مام جلال» (جلال طالبانی) خاطرنشان کرد که جلال طالبانی نقش بزرگی در حلوفصل بحرانها ایفا میکرد.
وی در خصوص آینده سلیمانیه اظهار داشت، «بر اساس آنچه از قباد طالبانی و بافل طالبانی درباره برنامههای توسعه شنیدم، ترکیه نقش بزرگی در سرمایهگذاری در سلیمانیه ایفا خواهد کرد. ما باید همه با هم رشد و پیشرفت کنیم.»
داوداوغلو درباره صلاحالدین دمیرتاش، رهبر سابق حزب دموکراتیک خلقها (HDP) تصریح کرد، «صلاحالدین دمیرتاش باید در چهارچوب احکام دادگاه حقوق بشر اروپا آزاد شود.
متن کامل گفتگوی کانال8 با احمد داوداوغلو، رهبر حزب آینده ترکیه
کانال8: میخواهیم اولین پرسش را از اینجا آغاز کنیم؛ شما در کنفرانس دلفی در سلیمانیه اشاره کردید که امنیت و ثبات ترکیه به امنیت و ثبات اقلیم کوردستان گره خورده است. آیا این نشاندهنده یک تغییر رویکرد از استراتژی صرفا امنیتی به استراتژی مشارکت و همکاری است؟
احمد داوداوغلو: خاورمیانه منطقهای است که اگر تک تک کشورهای آن در امنیت باشند، همگان در امنیت خواهند بود. ممکن نیست چند کشور در منطقه در امنیت باشند و بقیه از آن بیبهره بمانند. اگر امنیت در عراق حفظ شود، ترکیه نیز خود را محافظتشده میبیند؛ متقابلا اگر امنیت ترکیه تأمین نباشد، عراق و اقلیم کوردستان نیز در امنیت نخواهند بود.
عراق از وضعیتی ویژه برخوردار است؛ من همواره گفتهام که عراق یک «خاورمیانه کوچک» است، چرا که تمامی گروههای نژادی و مذهبی خاورمیانه اعم از سنی، شیعه، عرب، کورد، ترکمن و مسیحی در آن در کنار یکدیگر زندگی میکنند. از این رو، استقرار صلح در عراق بر کل منطقه تأثیرگذار خواهد بود و در مقابل، درگیریهای داخلی در عراق بر تمام منطقه سایه میافکند. ما شاهد بودیم که در دوران طولانی جنگهای داخلی میان سنی و شیعه، تنشها تا کجا پیش رفت.
اقلیم کوردستان در این میان جایگاهی به مراتب ویژهتر دارد. به دلیل روابطی که اقلیم کوردستان با ترکیه توسعه داده است، کوردستان برای ما به مثابه دروازهای به سوی عراق است. از دیرباز، امنیت اربیل، سلیمانیه، دهوک و زاخو همواره برای ما حائز اهمیت بوده است؛ نبود تهدید تروریسم در اینجا و برقراری رفاه و صلح در آن، برای ترکیه به اندازه امنیت خودش اهمیت دارد؛ چرا که امنیت ما از مرزهای ترکیه آغاز نمیشود، بلکه از جنوب مرزهایمان شروع میشود.
به ویژه پس از تنشهای ایران با آمریکا و اسرائیل، عراق از نظر استراتژیک به مهمترین کشور منطقه تبدیل میشود. در داخل عراق نیز، اقلیم کوردستان در کانون تمامی این رویدادهای استراتژیک قرار دارد. به همین دلیل، اقلیم کوردستان دارای جایگاهی بسیار حساس است و ترکیه همواره ثبات اقلیم کوردستان را به عنوان اولویت ثبات و امنیت خود مینگرد.
کانال8: بافل جلال طالبانی برای ایجاد توازن قوا تلاش میکند؛ اگر این توازن برقرار شود، به نظر شما روابط اقلیم کوردستان و ترکیه وارد چه مرحلهای خواهد شد؟
احمد داوداوغلو: با مرحوم جلال طالبانی دوستی بسیار نزدیکی داشتیم. در حساسترین لحظات، زمانی که بحرانی در عراق یا بحرانی مرتبط با ترکیه پیش میآمد، من به بغداد میرفتم و با ایشان دیدار میکردم. در واقع، محور نگاه او به منطقه و ترکیه، صلح بود. او در زمان بحرانها نقش بزرگی ایفا میکرد.
ترکیه بدون در نظر گرفتن هیچگونه تبعیضی، خواهان آن است که دو حزب دموکرات کوردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کوردستان(PUK) در کنار هم، یک کمربند ثبات ایجاد کنند. در زمان مسئولیت من نیز، با هر دو بزرگوار، کاک مسعود و مام جلال، روابط بسیار نزدیکی داشتیم؛ این روابط کاملا مبتنی بر اعتماد متقابل بود. در آن دوران هم هیچگاه میان اتحادیه میهنی و حزب دموکرات کوردستان تبعیض قائل نشدیم.
کوردها در عراق دوران بسیار سختی را پشت سر گذاشتند. پس از آن سختیها و مبارزهای طولانی، از طریق دستیابی به حقوق قانونی خود، شروع به بنیادنهادن اقلیم خود کردند. اکنون در این چهارچوب، لازم است هرچه سریعتر کابینه دولت تشکیل شود. آنچه برای ما بسیار اهمیت دارد، این است که اربیل و سلیمانیه در کنار هم و در قالب یک پروژه توسعه، جای بگیرند.
زمانی که سال گذشته به اینجا آمدم، پروازهای ترکیه به فرودگاه سلیمانیه متوقف شده بود. پس از آنکه این موضوع برای من تشریح شد، به ترکیه بازگشتم و درباره آن رایزنی کردم. مدتی بعد پروازها از سر گرفته شد. به دلیل تنشها و جنگ اخیر منطقه، برای مدتی دوباره متوقف شد، اما از 15 ژوئن بار دیگر برقرار میشود. من همیشه تأکید کردهام که ترکیه باید مشوق اتحاد و همبستگی بین اربیل و سلیمانیه باشد. ترکیه همواره خواهان رابطهای نزدیک میان حزب دموکرات و اتحادیه میهنی است.
امروز نیز جهانبینی مرحوم طالبانی همچنان کارکرد دارد و در همین چهارچوب، انتخاب یک استاندار ترکمن در اصل پیامی مهم و در جهت تشویق برادری، آرامش و صلح است. ما همیشه خواهان صلح و رفاه در تمام اقلیم کوردستان هستیم و برای بهبود روابط میان حزب دموکرات کوردستان و اتحادیه میهنی تلاش میکنیم. من هر زمان که به اقلیم کوردستان آمدهام، با کاک مسعود و مام جلال دیدار کردهام؛ اکنون نیز اینجا هستم و دیشب در یک ضیافت شام با برادرانم بافل و قباد طالبانی بودم. سپس به اربیل میروم و با کاک مسعود و آقایان مسرور بارزانی و نچیروان بارزانی گفتگو خواهم کرد. آرامش این منطقه برای ترکیه امری حیاتی و سرنوشتساز است.
کانال8: در کتاب «عمق استراتژیک» از سیاست «تنش صفر» با کشورهای همسایه و منطقه سخن گفتید؛ آیا امروز در ترکیه و سیاست خارجی آن، این دیدگاههای شما تا چه حد اجرایی شده و بازتاب یافته است؟
احمد داوداوغلو: زمانی که کتاب «عمق استراتژیک» را نوشتم، ترکیه در روابط با کشورهای همسایه خود با چالشها و مشکلات متعددی روبرو بود. من به عنوان یک اصل برای عبور از این موانع، سیاست «تنش صفر با همسایگان» را مطرح کردم. در آن زمان ما با عراق نیز مشکلاتی داشتیم، اما با گذشت زمان، وارد مرحلهای شدیم که ترکیه با تمام همسایگان خود روابط بسیار جدی برقرار کرد؛ که بهترین و جامعترینِ این روابط با عراق شکل گرفت.
در سال 2008 میلادی، مشکلاتی میان ما و عراق، به ویژه با مقامات اقلیم کوردستان وجود داشت. من در فوریه 2008 به بغداد رفتم و در یک ضیافت ناهار با «مام جلال» دیدار کردم و پس از آن، یک نشست سهجانبه با حضور «نچیروان بارزانی» برگزار کردیم. همزمان، ما در ترکیه به عنوان رئیسجمهور از مام جلال استقبال کردیم و از طریق نشست مشترک دولتهای دو کشور که در آن زمان «نوری مالکی» ریاست آن را بر عهده داشت، در یک روز 51 توافقنامه امضا کردیم. این دیدگاه و چشمانداز من بود.
سیاستهایی که در حال حاضر دولت ترکیه دنبال میکند، در واقع تداوم همان دیدگاه است. شاید تفاوتهای جزئی وجود داشته باشد، اما به ویژه در مورد عراق و اقلیم کوردستان، مشاهده میشود که همان حساسیتها در نظر گرفته شده است. آنچه در اصل باید اجرا کنیم و من در کتاب عمق استراتژیک به آن پرداختهام، تحقق «اتحادیه بینالنهرین» (میزوپوتامیا) میان ترکیه، عراق و سوریه است؛ به گونهای که هماهنگی و یک کمربند اقتصادی را توسعه دهیم، چرا که منطقه بینالنهرین از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب در واقع یکپارچه است. این مناطق 100 سال پیش توسط مرزها از هم جدا شدند، اما از نظر تاریخی و فرهنگی یک پیکر واحد هستند.
ما باید در این امر نقش داشته باشیم که کوردها، ترکها و عربها در بینالنهرین آینده را با هم بسازند. زمانی که به یاری خدا این اتحاد بینالنهرین محقق شود، پهنه وسیعی از بصره تا آمد (دیاربکر) و استانبول، از اربیل و سلیمانیه تا آنکارا، و از موصل و حلب تا دریای مدیترانه شکل میگیرد. همه ما به جای درگیری و محاسبات کوچک، باید با دیدگاهی وسیع بنگریم و بنای چنین اتحادی را در منطقه بگذاریم.
پایه دوم این طرح، هماهنگی در منطقه «شام» است که شامل سوریه، ترکیه، اردن و لبنان میشود. اگر بتوانیم در این زمینهها موفق شویم، میتوانیم از طریق توسعه اقتصادی، صلح را نیز بنا کنیم. بنابراین، بعد دیگری از عمق استراتژیک و اصل تنش صفر با همسایگان، پایبندی به وابستگی متقابل اقتصادی است؛ یعنی هر چه ما از نظر اقتصادی بیشتر با یکدیگر ادغام شویم، به همان اندازه موفقتر خواهیم بود.
امروز وقتی به منطقه نگاه میکنیم؛ موصل مرکز ولایت و شهری بزرگ بود، کرکوک منابع اقتصادی بسیار قدرتمندی دارد، اما امروزه اربیل و سلیمانیه در مقایسه با موصل و کرکوک، بسیار سریعتر رشد کردهاند. دلیل اصلی این امر، برقراری روابط اقتصادی با ترکیه است. روابط خوب و حضور سرمایهگذاران ترکیهای، به ویژه در بخش ساختوساز، تأثیر بزرگی در رشد اربیل داشته است. اطمینان دارم در مورد سلیمانیه نیز، بر اساس آنچه از قباد طالبانی و بافل طالبانی درباره توسعه شنیدم، ترکیه نقش بزرگی در سرمایهگذاری در این شهر خواهد داشت. ما باید همه با هم رشد کنیم؛ وقتی همسایه شما فقیر است، ثروتمند بودن شما معنایی ندارد، اما وقتی همسایه شما ثروتمند میشود، همه با هم به سوی آیندهای روشن گام برمیداریم. در این چارچوب، هدف اصلی کتاب عمق استراتژیک، رساندن مشکلات به صفر و رساندن روابط اقتصادی و منافع مشترک به اوج، و همچنین اجرای مشترک چشمانداز و سرنوشت واحد است.
کانال8: همانطور که میدانید، دادگاه حقوق بشر اروپا حکم به آزادی دمیرتاش داده است، اما ترکیه این حکم را اجرا نکرده است؛ به نظر شما عدم آزادی دمیرتاش تا چه حد بر فرآیند صلح تأثیر منفی خواهد داشت؟ و به نظر جنابعالی، دمیرتاش و حزب «دَم DEM Party» چگونه میتوانند در این فرآیند نقش ایفا کنند؟
احمد داوداوغلو: پیش از هر چیز، باید به این نکته اشاره کنم که من در طول زندگی آکادمیک و سیاسی خود، تلاشهای بسیاری برای نزدیکی و پیوند میان ترکها و کوردها انجام دادهام و همگان از این موضوع آگاه هستند. در سالهای 1990 در ترکیه، زمانی که محدودیتهای شدیدی وجود داشت، من همواره از پیشگامان و مدافعان حق برخورداری آموزش به زبان کوردی و برخورداری کوردها از تمامی حقوق انسانی بودهام. معتقدم در ترکیه تمامی شهروندان باید دارای حقوق برابر باشند و در دوران مسئولیتهای سیاسیام نیز در هر مرحلهای از روند صلح حمایت کردهام.
ترکها و کوردها در طول تاریخ همواره در کنار یکدیگر زندگی کردهاند. وقتی از «کوردها» سخن میگویم، منظورم تنها کوردهای ترکیه نیست، بلکه کوردهای اقلیم کوردستان را نیز شامل میشود. من در گذشته اهمیت بسیاری به این روابط دادهام و با تمامی سیاستمداران کورد که در عرصه سیاسی فعالیت داشتهاند، در ارتباط بودهام؛ که در رأس آنها صلاحالدین دمیرتاش قرار دارد. ما در سالهای 2013، 2014 و 2015 میتوانستیم در روند صلح به موفقیت نهایی برسیم، اما شرایط و تحولات آن زمان در منطقه یاریگر نبود. گسترش خشونت و ترور تا مدتی طولانی بر این روند سایه انداخت.
با آغاز روند «ترکیه بدون ترور» که هماکنون در جریان است، من حمایت خود را اعلام کردم. نقطه قوت این روند جدید این است که جناب «دولت باغچلی» که در دورههای پیشین با این روند مخالفت میکرد، اکنون خود آغازگر این مسیر شده است. ما راه طولانی را پیمودهایم و باید گام به گام به پیش برویم.
من بر این باورم که صلاحالدین دمیرتاش باید در چهارجوب احکام دادگاه حقوق بشر اروپا آزاد شود. نه دمیرتاش و نه هیچ سیاستمدار دیگری نباید در زندان باشند. جایگاه آنها در عرصه سیاست است. این سیاستمداران نیز باید در چهارچوب نظم قانونی ترکیه، در حالی که آزادانه فعالیت میکنند، فضای اجتماعی و حساسیتهای موجود را در نظر بگیرند.
حزب دَم DEM Partyمیتواند در این زمینه نقش بسیار مهمی ایفا کند. من به طور مداوم با «تونجر باکرهان» و «تولای حاتماوغلاری»، رؤسای مشترک فعلی این حزب در ارتباط هستم. در واقع من با تمامی جناحها در تماسم، با آنها رایزنی میکنم و به مرحله بسیار خوبی رسیدهایم. پیش از آمدن به اینجا (سلیمانیه) نیز رایزنیهای گستردهای داشتیم. اکنون مجموعهای از اصلاحات قانونی در حال انجام است که از طریق آنها، برای آن دسته از اعضای «پکک» که هیچ جرمی مرتکب نشدهاند، فضایی ایجاد میشود تا به آغوش جامعه بازگردند. همزمان با این اصلاحات، مرحله جدیدی با خلع سلاح کامل پکک آغاز خواهد شد. در آن زمان، کنشگری سیاسی حزب «دَم» به عنوان بخشی از سیاست دموکراتیک و با بهرهمندی از تمامی حقوق، درستترین راه خواهد بود. پیامهایی که اوجالان از «امرالی» میفرستد، باید توسط حزب دَم به طور موازی در آنکارا پیگیری و اجرا شود. همچنین انتشار پیامهای مثبت از سوی دمیرتاش از زندان «ادرنه» و مقامات پکک در «قندیل»، همگی در کنار هم موجب تسریع این فرآیند خواهد شد.
من همیشه گفتهام وقتی از یک رودخانه خروشان عبور میکنید، وقتی به میانه راه رسیدید، بازگشت محال است. اکنون ما نیمی از راه را پیمودهایم. هیچکس نباید به فکر بازگشت یا عقبنشینی باشد. باید با تمرکز بر اهداف، این فرآیند را به پیروزی برسانیم. دفاع از حقوق کوردها در ترکیه حق و وظیفه همه ماست. من همیشه گفتهام که من یک ترک هستم اما دفاع از حقوق کوردها را وظیفه خود میدانم؛ همانطور که به عنوان یک سنی، دفاع از حقوق شیعیان و علویان را وظیفه خود میدانم. به همین دلیل است که کوردها در ترکیه با احترام مرا «رهبر احمد» خطاب میکنند. در گذشته جناب باغچلی از اینکه به من رهبر احمد میگفتند، انتقاد میکرد، اما من میگفتم «قدمشان روی چشم». اینکه امروز باغچلی نیز به گونهای دیگر میاندیشد، مهم است. وظیفه همه ماست که دست در دست هم، ترکیه را به کشوری نمونه در خاورمیانه تبدیل کنیم؛ کشوری که در آن تمامی طیفها با زبان و فرهنگ خود آزادانه زندگی کنند. کشوری که به طور کامل از ترور پاک شده و حقوق بشر در آن به شکلی آزادانه اجرا شود.
زمانی که این فرآیند آغاز شد، من به کنفرانسی در دهوک آمدم و پس از بازگشت به ترکیه، نامهای به آقایان اردوغان و باغچلی نوشتم و گفتم: بیایید فقط نگوییم «ترکیه بدون ترور»، بلکه بگوییم «منطقه بدون ترور»؛ بگوییم «خاورمیانه بدون ترور». چرا که اگر ما در داخل ترکیه از ترور رها شویم اما برادران کورد ما در کشورهای همسایه در امنیت نباشند، ما نیز در امنیت واقعی نخواهیم بود. اگر برادران سنی و شیعه ما در عراق در امنیت نباشند، ما هم در امنیت نخواهیم بود. پس از تنشهای اخیر ایران با آمریکا و اسرائیل، لازم است عقلا و شخصیتهای صاحبنظر منطقه، اعم از کورد، ترک، عرب و ایرانی، همگی با هم آیندهای مشترک را بنا کنند. من در ترکیه به حمایت خود از این فرآیند ادامه میدهم و برای رسیدن به نتیجه سریع، هر زمان که لازم باشد با حزب دَم و دیگر شخصیتهای سیاسی دیدار خواهم کرد. باید با فراموش کردن دردهای گذشته میان کوردها و ترکها، خاورمیانهای نو بنیان گذاشت و این وظیفه اصلی همه ماست.
کانال8: برخی تحلیلگران معتقدند فرآیند صلح صرفاً یک تاکتیک از سوی حاکمیت است و به یک استراتژی تبدیل نشده است؛ ارزیابی شما در این باره چیست؟
احمد داوداوغلو: آقای سلامی، همه ما باید بسیار با احتیاط و هوشیاری عمل کنیم. من نمیتوانم از جانب حزب عدالت و توسعه یا دولت صحبت کنم؛ چرا که در حال حاضر عضو حزب عدالت و توسعه نیستم. درست است که مدتی رهبر این حزب بودهام، اما اکنون هیچ سمت یا مسئولیت رسمی در دولت ندارم و به همین دلیل، شایسته نمیدانم از زبان آنها سخن بگویم. اما بگذارید این را بگویم، من همواره با نگاهی استراتژیک به این روند و تمامی مراحل گذشته نگریستهام. اقدامات و تحرکات تاکتیکی اگر پس از مدتی با یک استراتژی کلان ادغام نشوند، به تمامی طرفها آسیب خواهد زد.
پیامها و مواضعی که از سوی حزب عدالت و توسعه و دولت مطرح میشود، حاکی از آن است که آنها به صورت استراتژیک روی این موضوع کار میکنند. آرزوی ما این است که تمامی مقامات ترکیه و در صدر آنها جناب اردوغان، با رویکرد و روشی استراتژیک به این موضوع بپردازند و آن را ادامه دهند. بدین ترتیب، تردیدهایی که در این زمینه وجود دارد نیز برطرف خواهد شد. میخواهم به صراحت بگویم؛ اگر من صاحب قدرت بودم یا به طور فعال در این روند حضور داشتم، معتقد بودم که این مسیر باید مدتها پیش به نتیجه میرسید. نباید زمان را تلف کرد؛ خاورمیانه منطقهای است که دقیقا در لحظهای که فکر میکنی زمان به دست آوردهای، زمان تو را در تنگنا و سختی رها میکند.
کانال8: کدامیک در حال از دست دادن زمان هستند؟ پکک یا ترکیه؟
احمد داوداوغلو: همه زمان را از دست میدهند؛ هیچکدام از ما تاب و توان از دست دادن زمان را نداریم. روند صلح باید هرچه سریعتر به پایان برسد. ببینید، پس از آغاز این روند، نسلکشی در غزه رخ داد و شاهد دو جنگ بزرگ بودیم؛ اگر فردا جنگ دیگری شعلهور شود، دنیای جدیدی برای همگان رقم خواهد خورد. پیامبر اسلام (ص) حدیث بسیار ارزشمندی دارند که میفرمایند: «در کارهای خیر شتاب کنید.» اگر قرار است صلح برقرار شود، اگر دردهای گذشته فراموش شوند و اگر قرار است دیگر هیچ مادری در این منطقه در سوگ فرزندش نگرید، پس اگر کار خیری انجام میدهیم، باید هرچه زودتر آن را به نتیجه برسانیم.
PKK نیز نباید امروز و فردا نکند و کار را به تأخیر نیندازد؛ باید هرچه سریعتر سلاحها را بر زمین بگذارد. همزمان با برداشتن گامهای قانونی در آنکارا، پکک نیز باید به طور کامل خلع سلاح شود. در این میان، دولت اقلیم کوردستان و برادرانمان در اربیل و سلیمانیه وظیفه بزرگی بر عهده دارند. آنها باید مشوق این فرآیند باشند؛ در اقلیم کوردستان صدها روستا به دلیل درگیریها تخلیه شدهاند. کوهها باید به کوههای صلح تبدیل شوند؛ به کوههایی تبدیل شوند که گردشگران از ترکیه و سراسر جهان بیایند و با آرامش در آنها گردش کنند. این بدان معناست که تروریسم نه تنها در ترکیه، بلکه در اقلیم کوردستان نیز باید ریشهکن شود و این به نفع همگان است.
در این زمینه، پکک نباید اتلاف وقت کند. در فرآیند سالهای 2013-2015، دو عامل باعث شکست روند شد: نخست، تحولات سوریه و دوم، این واقعیت که همه طرفها با زمان بازی میکردند.
اکنون زمان آن فرارسیده است که همگان وظایف خود را انجام دهند و این موضوع را به سرانجام برسانند. دوران کنونی ما را ناچار میکند که با مسئولیتپذیری عمل کنیم. تا جایی که من میبینم، نوعی اجماع در این باره در ترکیه شکل گرفته است و این اجماع باید به نتیجه نهایی منجر شود.
کانال8: شما از نزدیک در جریان اوضاع حزب جمهوریخواه خلق ترکیه (CHP) هستید و همگان مشاهده میکنند که این حزب در حال انشقاق است. به نظر شما، این وضعیت ترکیه را به سمت یکدستی سیاسی سوق میدهد یا پراکندگی و تشتت؟
احمد داوداوغلو: شایسته نمیدانم در امور داخلی احزاب دیگر دخالت کنم؛ ممکن است اختلافاتی در درون خود داشته باشند که این مسئله مربوط به خود آن حزب است. من در تمامی انتخاباتها تأکید کردهام که همه نیروهای اپوزیسیون ترکیه، اعم از محافظهکاران، ملیگرایان، سوسیالدموکراتها و سکولارها، باید حول یکدیگر جمع شوند و با هم گام بردارند؛ در این راه تلاشهای بسیاری نیز انجام دادهام.
آنچه باید در ترکیه اتفاق بیفتد این است؛ قانون نباید به عنوان ابزاری برای فشار علیه هیچ حزب سیاسی به کار گرفته شود. من ابطال کنگره حزبجمهوریخواهخلق (CHP) را درست نمیدانم و این موضع را پیشتر نیز اعلام کردهام. همزمان، در زندگی سیاسی خود، مبارزه با فساد را به یک مسئله بنیادی تبدیل کردهام؛ فرقی نمیکند این فساد از سوی دولت باشد یا اپوزیسیون. معتقدم باید قاطعانه با فساد مقابله کرد.
امیدوارم حزب جمهوریخواه خلق مشکلات داخلی خود را حل کند و دچار انشقاق نشود. همچنین امیدوارم حزب اصلی اپوزیسیون ترکیه با بحران مواجه نگردد. اما هر چه که پیش آید، باید مرحله جدیدی از دیالوگ در ترکیه آغاز شود. کانالهای گفتگو میان حاکمیت و اپوزیسیون باید باز بماند. وظیفه ما تنها انتقاد از دولت نیست، بلکه ارائه جایگزین است.
من در حزب عدالت و توسعه، سابقه ریاست کل حزب و مقام نخستوزیری را داشتهام و سیاستمداران اپوزیسیون را نیز میشناسم؛ از همه آنها میخواهم در این مرحله حساس، آرامش را حفظ کرده و به دیالوگ پناه ببرند. در حالی که ترکیه به سوی انتخابات آینده گام برمیدارد، نباید هیچ آسیبی به ثبات آن وارد شود؛ بلکه کشور باید آزادتر و دموکراتیکتر باشد تا همه با سربلندی در آن زندگی کنند. هیچ صدای منتقدی نباید خفه شود و احزاب اپوزیسیون باید بتوانند آزادانه نظرات خود را بیان کنند؛ در آن صورت، هر کسی که برنده انتخابات شد، پیروز میدان است.
طرف مقابل نباید موضع انتقامجویانه داشته باشد. پس از این همه تجربه، من به عنوان آخرین نخستوزیر منتخب کشور، فراخوانم برای همه یکسان است؛ بیایید حول محور دموکراسی و آزادیها جمع شویم و ترکیه را به سوی آیندهای روشنتر ببریم؛ به همین دلیل نام حزبمان را «آینده» گذاشتیم. آرامش و دموکراسی در ترکیه تنها برای خود این کشور مهم نیست، بلکه ثبات سیاسی و دموکراسی در ترکیه، کانون توجه و منبع الهام و همزمان تضمینکنندهای برای کشورهای خاورمیانه است. از این رو، معتقدم باید با این آگاهی و هوشیاری به سیاست پرداخت.
کانال8: میخواهیم درباره جنگ ایران صحبت کنیم؛ این جنگ چرا رخ داد؟ شما چگونه به این جنگ و بحرانی که پس از مسدود شدن تنگه هرمز به وجود آمد، مینگرید؟
احمد داوداوغلو: منطقه خاورمیانه دارنده بزرگترین منابع طبیعی جهان و در واقع از نظر ثروتهای خدادادی، غنیترین منطقه است. دیرینهترین فرهنگهای جهان، اولین شهرها و نخستین تمدنها در اینجا بنا شدهاند. تمامی ادیان بزرگ آسمانی از اینجا ظهور کردهاند. به همین دلیل، همه چیز برای اینکه خاورمیانه به مرکز تمدن بشری و جهان تبدیل شود، فراهم است. آنچه نداریم، رهبرانی است که خاورمیانه را اداره میکنند؛ آنها به جای بنای یک آینده فرهنگی و استراتژیک، به تقابل با یکدیگر روی آوردهاند.
در آخرین جنگ و نسلکشی که اسرائیل در غزه مرتکب شد و به دنبال آن سیاستهای توسعهطلبانهای که در پیش گرفت، تأثیر بزرگی بر منطقه گذاشت. تحت تأثیر سیاستهای نتانیاهو، جنگی علیه ایران آغاز شد. پیش از هر چیز باید بگوییم هر کسی که امنیت مرزهای کشور دیگری را از بین ببرد و به آن حمله کند، ملتهای منطقه باید علیه او همصدا باشند. ایران اشتباهاتی داشته و روابط چالشبرانگیزی با کشورهای حوزه خلیج فارس داشته است، اما معتقدم اکنون زمان عبور از این مشکلات است.
یک آتشبس اعلام شده است، اما دائمی نیست؛ این یک آتشبس بسیار شکننده و ناپایدار است. دقیقاً به همین دلیل من در مجمع «دلفی» فراخوانی دادم و گفتم، خاورمیانه شاهرگ اقتصاد و انرژی کل جهان را از طریق تنگه هرمز در دست دارد. تا زمانی که نظم جدیدی در تنگه هرمز برقرار نشود، ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس و در رأس آنها عربستان سعودی، به همراه تعدادی از کشورهایی که با آمریکا رابطه دارند، میتوانند درباره عبور از تنگه هرمز مسئولیت ویژهای بر عهده بگیرند. این کشورها میتوانند شامل ترکیه، پاکستان، مالزی و اندونزی و شاید کشورهای دیگر باشند. به این ترتیب دستکم از وقوع بحران در اقتصاد جهانی جلوگیری میشود.
در مرحله دوم، به سازوکارهای جدیدی میان ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس نیاز داریم. پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه نباید علیه ایران به کار گرفته شوند و متقابلا ایران نیز نباید وارد جنگ با کشورهای منطقه و در صدر آنها عربستان شود. من اکنون مقام رسمی ندارم، اما اگر داشتم، اولین کارم تلاش برای آغاز دیالوگ میان ایران و عربستان بود.
ما در منطقه به یک «معماری امنیتی جدید» نیاز داریم؛ به سازوکاری در حوزه انرژی و حملونقل در خلیج فارس. سپس از پاکستان تا مصر، در منطقهای که تمامی کشورهای حوزه خلیج را به همراه ترکیه، سوریه و مصر در بر بگیرد، نیازمند یک مهندسی امنیتی هستیم. اگر اسرائیل مانع از تشکیل دولت فلسطین نشود و برادران و خواهران فلسطینی ما به حقوق خود برسند، آن زمان اسرائیل هم میتواند بخشی از این سیستم امنیتی باشد.
درباره سلاح هستهای نیز موضع ما باید بسیار روشن باشد؛ سلاح هستهای همانقدر که در ایران خطرناک است، در اسرائیل هم خطرناک است. ما مخالف سلاح هستهای هستیم و باید یک معماری امنیتی مشترک ایجاد شود. دولت فلسطین باید تشکیل شود و از این منظر باید روی یک پروژه صلح جدید کار کنیم. وظیفه کنونی همگان، نه تشویق به جنگ و درگیری، بلکه جلوگیری از آنهاست. افزون بر این، ما نمیتوانیم منطقه را برای کسانی که از بیرون آمدهاند رها کنیم. این خاک و این منطقه، متعلق به عربها، ترکها، کوردها و ایرانیهاست. ما باید بیاموزیم که چگونه خودمان مشکلاتمان را حل کنیم.
کانال8: حزب آینده تا چه حد با استقلال اقتصادی اقلیم کوردستان، به ویژه صادرات نفت از طریق بندر جیهان، موافق است؟
احمد داوداوغلو: تأمین رفاه در اقلیم کوردستان و رشد اقتصادی آن، برای ما یک اولویت اساسی است. من شخصا هر اقدامی که لازم باشد، از طریق روابط و توان خود آماده انجام آن هستم. ما باید تلاش کنیم سرمایهگذاران بیشتری از ترکیه به اقلیم کوردستان بیایند و پیوندهای اقتصادی مستحکمی بنا کنیم. پروژه «راه توسعه» میان ترکیه و عراق در حال حاضر در مرحله اجرا قرار دارد.
اقلیم کردستان منطقهای محصور در خشکی است و دسترسی مستقیم به دریا ندارد. در این میان، ترکیه میتواند از 3 مسیر اصلی، کردستان را به روی جهان بگشاید: اولین مسیر از طریق مسیری به سمت بنادر «ترابزون» و «سامسون» در حاشیه دریای سیاه. دومین مسیر میتواند از سلیمانیه و اربیل به سوی «اسکندرون» در ساحل دریای مدیترانه و مسیر سوم، مسیری از سلیمانیه و اربیل به سوی «آمِد» (دیاربکر)، آنکارا، استانبول و در نهایت اروپا.
زمانی که این راهها به شکلی اصولی و درست فعال شوند، روند گشایش اقلیم کوردستان به روی بازارهای جهانی بسیار سالمتر و پایدارتر خواهد بود. اولویت اصلی ما این است که کل عراق و بهویژه اقلیم کوردستان عراق، در کانون یک پروژه جدی و بزرگ توسعه اقتصادی جای بگیرند.
کانال 8: آخرین پرسش من از شما این است؛ حزب آینده و احمد داوداوغلو میخواهند چه میراثی در تاریخ سیاسی ترکیه از خود بر جای بگذارند؟
احمد داوداوغلو: آقای سلامی، این پرسش بسیار زیبایی است. انسانها به اشکال مختلفی وارد تاریخ میشوند؛ یا با مسبب مرگ دیگران شدن و برافروختن جنگ و برادرکشی همیشگی میان مردم، و یا از طریق برقراری صلح.
مسئولیت و رسالتی که من برای خود در ترکیه قائل هستم، این است که در کنار تمامی طیفهای کشور، اعم از ترک و کورد، سنی یا علوی، ترکیه را به کشوری صلحآمیز و شکوفا تبدیل کنیم.
من به این هم بسنده نمیکنم؛ میخواهم در خاورمیانه، کشورهای آسیای مرکزی و بالکان، یعنی تمامی مناطقی که پیوندهای تاریخی با آنها داریم، صلح حاکم شود. همچنین میخواهم در برقراری صلح در سراسر جهان نقش داشته باشم. یعنی زمانی که جان را تسلیم کردم، مایلم مردم اینگونه از من یاد کنند و بگویند، داوداوغلویی از این جهان گذشت که حق کسی را ضایع نکرد، به کسی دروغ نگفت، در هیچ امانتی خیانت نکرد و همواره برای گردآوردن و برادری انسانها تلاش کرد. او با هر مشکلی که روبرو شد، بدون آنکه آن را عمیقتر کند، برای حل آن کوشید. ما باید پس از خود، طنین و نام نیکی در این جهان به جای بگذاریم. در نهایت همه ما عمری را سپری میکنیم؛ آنچه اهمیت دارد این است که میراثی که بر جای میگذاریم، به نیکی و خیر یاد شود.
من یک عنوان «استاد» و عنوان دیگرم رهبر احمد است. به عنوان یک استاد، نه تنها شاگردانی که پرورش دادهام، بلکه کتابهایم نیز دیدگاههای مرا منتقل و منتشر میکنند و بدین ترتیب آموزههای من در نسلهای آینده تداوم خواهد یافت. همزمان کتاب مینویسم و سیاستورزی میکنم. با وجود اینکه هیچ سمت رسمی ندارم، در 2 سال گذشته، 4 بار به اقلیم کوردستان آمدهام و به این سفرها ادامه خواهم داد، چرا که صلحی که در اینجا به یادگار میگذاریم، میراثی ارزشمند است. میخواهم میراثی بر جای بگذارم که بگویم، صلح را برای کورد، ترک، عربو فارس برقرار کردم.
۲ ساعت پیش