اگرچه ولادیمیر ناباکوف به دلیل انتشار برخی آثار حساس و پرداختن به موضوعات تابوشکن در جامعه همواره با انتقادهایی روبه‌رو بود، اما وی همچنان به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین رمان‌نویسان روس‌تبار و از چهره‌های مهم ادبیات جهان شناخته می‌شود.

علاقه به جمع‌آوری پروانه‌ها

ناباکوف علاقه شدیدی به جمع‌آوری پروانه‌ها داشت. بر اساس اسناد موجود، او بیش از چهار هزار گونه مختلف پروانه در اختیار داشت و از میان آن‌ها، بیست گونه جدید را کشف کرده بود که بعدها با نام شخصیت‌های آثارش نام‌گذاری شدند.

پدیده عصبی–ادراکی نادر

ناباکوف دچار یک وضعیت عصبی به نام "سینستزیا" بود؛ حالتی که در آن افراد می‌توانند حواس مختلف خود را به‌صورت ترکیبی تجربه کنند، در این حالت، مغز به‌طور غیرعادی بین حواس مختلف "اتصال" برقرار می‌کند؛ یعنی تحریک یک حس، به‌طور خودکار تجربه‌ی یک حس دیگر را هم ایجاد می‌کند. مانند شنیدن رنگ‌ها یا بوییدن آن‌ها.

در مورد ولادیمیر ناباکوف، شکل رایج سینستزیا این بود، که او برای هر حرف الفبا یک رنگ مشخص در ذهنش می‌دید، مثلاً یک حرف ممکن بود همیشه آبی، یکی دیگر زرد یا قرمز به نظر برسد. او این تجربه را در زندگی ادبی خود به کار برد و رنگ‌ها را به حروف پیوند داد.

در طراحی صحنه‌ها و فضاهای داستانی، زبان ناباکوف تصویری‌ و دارای توصیف‌های دقیق‌ و خلاقانه‌ است.

تلاش برای نابودی یکی از رمان‌هایش

آخرین رمان ناباکوف با عنوان "The Original of Laura" بنا بر خواست خود او قرار بود سوزانده شود، اما پس از مرگش در سال 1977، همسرش این وصیت را اجرا نکرد. همسر او پیش از مرگ نیز از پسرشان خواسته بود این اثر را نابود کند، اما در نهایت این رمان سوزانده نشد و 32 سال پس از درگذشت این نویسنده منتشر شد.

تأثیرگذاری بر ادبیات جهان

تأثیر ناباکوف بر ادبیات جهان باعث شده است، جایزه‌ای معتبر به نام او شکل بگیرد. در سطح بین‌المللی، جایزه "پن/ناباکوف" یکی از برجسته‌ترین جوایز ادبی جهان محسوب می‌شود و برنده آن مبلغی حدود 50 هزار دلار دریافت می‌کند.

آثار

او در طول زندگی ادبی خود موفق شد 42 کتاب در ژانرهای مختلف بنویسد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خنده در تاریکی  (1932)
• جلال  (1932)
• هدیه  (1938)
• لولیتا  (1955)
• آتش کم‌فروغ  (1962)
• پنین (1957)
• دفاع لوژین (1930)
• شاه، بی‌بی، سرباز (1928)
• دعوت به مراسم گردن‌زنی (1935–1936)، انتشار سریالی

ناباکوف در 2 ژوئیه 1977 در سن 78 سالگی درگذشت.

بهترین مترجمین و ناشران آثار ناباکوف به زبان فارسی

لولیتا: اکرم پدرام‌نیا؛  نشر زریاب (افغانستان / در دسترس در بازار ایران به‌صورت محدود)

پنین: رضا رضایی؛ نشر کارنامه (تهران)

دفاع لوژین: رضا رضایی؛ نشر کارنامه (تهران)

شاه، بی‌بی، سرباز: رضا رضایی؛ نشر نی (تهران)

خنده در تاریکی: رضا رضایی؛ نشر کارنامه نی (تهران)

دعوت به مراسم گردن‌زنی: احمد خزاعی؛ نشرهای مختلف (تهران، چاپ کم‌تیراژ)