با بالا گرفتن تنش‌های میان آمریکا و ایران و افزایش قیمت نفت، بار دیگر موضوع مسیرهای جایگزین برای تنگه هرمز به عنوان شریان اقتصادی جهان، به بحث اصلی مراکز مالی تبدیل شده است.

اهمیت استراتژیک تنگه هرمز برای بازار انرژی

تنگه هرمز که میان ایران و عمان واقع شده، اصلی‌ترین مسیر صادرات نفت و گاز کشورهای حوزه خلیج فارس است. طبق آمار آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از این تنگه عبور می‌کند که معادل نزدیک به یک‌چهارم کل تجارت دریایی نفت در جهان است. همچنین یک‌پنجم گاز طبیعی مایع (LNG) جهان نیز از این مسیر منتقل می‌شود.

خط لوله "پترولاین" و تلاش‌های عربستان

یکی از مهم‌ترین جایگزین‌های تنگه هرمز، خط لوله نفت شرق-غرب عربستان سعودی است، که به "پترولاین" معروف است. این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتر طول دارد و میادین نفتی شرق عربستان را به پایانه صادراتی "ینبع" در دریای سرخ متصل می‌کند. ظرفیت انتقال این خط لوله در سال ۲۰۱۹ برای شرایط اضطراری به ۷ میلیون بشکه در روز افزایش یافت تا در صورت مسدود شدن تنگه هرمز از آن استفاده شود.

پروژه "ادکوپ" امارات

امارات از طریق خط لوله نفت ابوظبی (ADCOP) مسیر جایگزینی را توسعه داده است. این خط لوله ۴۰۶ کیلومتر طول دارد و میادین نفتی "حبشان" در ابوظبی را به بندر "فجیره" در دریای عمان متصل می‌کند. این پروژه به امارات اجازه می‌دهد بخشی از نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارها صادر کند.

چالش‌های امنیتی و محدودیت ظرفیت‌ها

اصلی‌ترین مشکل مسیرهای جایگزین، محدودیت ظرفیت انتقال آن‌هاست؛ در حالی که نیاز به انتقال ۲۰ میلیون بشکه نفت وجود دارد، جایگزین‌ها تنها توانایی انتقال ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه را دارند. در عین حال، این مسیرها نیز از حملات مصون نبوده‌اند؛ در ماه مارس به تأسیسات فجیره امارات حمله شد و در آوریل نیز حمله به یکی از ایستگاه‌های "پترولاین" باعث توقف ۷۰۰ هزار بشکه نفت در روز شد.

مسیر"جاسک"؛ جایگزین ایران

ایران نیز برای خود مسیر جایگزینی به طول ۱۰۰۰ کیلومتر احداث کرده که نفت را از ابتدای خلیج فارس به پایانه صادراتی جاسک در دریای عمان منتقل می‌کند. این خط لوله ظرفیت انتقال ۱ میلیون بشکه در روز را دارد، اما به دلیل تحریم‌های آمریکا و نقص در زیرساخت‌های ایستگاه، تهران نمی‌تواند به‌طور کامل از آن برای صادرات بین‌المللی استفاده کند.

نقش خط لوله نفت اقلیم کوردستان

خط لوله کرکوک-جیحان یکی دیگر از گزینه‌هاست که ۹۷۰ کیلومتر طول دارد و نفت را از کرکوک به بندر جیحان ترکیه منتقل می‌کند. این خط لوله پس از مدتی تعطیلی، در سپتامبر ۲۰۲۵ فعال شد و در مارس ۲۰۲۶ سطح صادرات آن به ۲۵۰ هزار بشکه در روز رسید. این مسیر برای عراق بسیار مهم است، زیرا در حال حاضر ۹۵٪ از صادرات نفت عراق (۳.۴ میلیون بشکه) از طریق بصره و تنگه هرمز انجام می‌شود.

پروژه‌های استراتژیک آینده

در چهارچوب تلاش‌ها برای کاهش خطرات، بحث‌هایی درباره فعال‌سازی مجدد خط لوله کرکوک-بانیاس مطرح است که ۸۰۰ کیلومتر طول دارد و نفت عراق را به سوریه می‌رساند. همچنین "پروژه چهار دریا" به عنوان گزینه‌ای بزرگ ارزیابی می‌شود که هدف آن اتصال دریاهای مدیترانه، سیاه، خزر و دریای عمان از طریق یک شبکه انتقال انرژی در داخل خاک سوریه و ترکیه است.