خلاصه خبر

• امین اودال از چهره‌های مهم زبان‌شناسی، آموزش، ادبیات و پژوهش درباره فرهنگ کورد در ارمنستان شوروی بود.

• او در کودکی پس از مهاجرت به ارمنستان، زبان کوردی را تا حد زیادی فراموش کرد، اما بعدها آن را دوباره آموخت و به یکی از فعالان آموزش و ثبت این زبان تبدیل شد.

• مهم‌ترین اثر او، «فولکلور کرمانجی»، در سال ۱۹۳۶ در ایروان با همکاری حاجی جندی منتشر شد و مجموعه گسترده‌ای از داستان‌ها، حماسه‌ها، ترانه‌ها و روایت‌های شفاهی کوردی را ثبت کرد.

• اودال در کنار فعالیت‌های فولکلوریک، کتاب‌های آموزشی زبان کرمانجی، آثار ادبی و پژوهش‌هایی درباره فرهنگ و جامعه کورد نیز منتشر کرد.

امین اودال، از چهره‌های نسل نخست روشنفکران و پژوهشگران کورد در ارمنستان شوروی، بخش عمده زندگی خود را صرف آموزش زبان کرمانجی و ثبت ادبیات و فرهنگ شفاهی کوردی کرد. «فولکلور کرمانجی» مهم‌ترین اثر او در این زمینه است؛ مجموعه‌ای که بخشی از میراث شفاهی کوردها را در دهه ۱۹۳۰ به شکل مکتوب ثبت کرد.

کودکی در مهاجرت؛ فراموش کردن و بازآموختن زبان کوردی

امین اودال در سال ۱۹۰۶ در روستای امنجاییر در منطقه دیگور قارص به دنیا آمد. او از کوردهای ایزدی بود و در جریان جنگ جهانی اول همراه خانواده‌اش به ارمنستان مهاجرت کرد.

اودال در کودکی والدین و شماری از نزدیکانش را از دست داد و در یتیم‌خانه‌های ارمنی بزرگ شد. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره زندگی او، اقامت در این محیط باعث شد زبان کوردی را تا حد زیادی فراموش کند. او پس از خروج از یتیم‌خانه و بازگشت به جامعه کورد، زبان مادری خود را دوباره آموخت.

شروع فعالیت آموزشی

اودال فعالیت آموزشی خود را در سال ۱۹۲۶ در روستاهای کوردنشین آغاز کرد و به تدریس زبان و ادبیات کوردی در مناطق مختلف ارمنستان پرداخت.

او در ادامه در آموزش معلمان و تدوین کتاب‌های درسی زبان کرمانجی مشارکت کرد. در سال ۱۹۵۴ عنوان «معلم شایسته جمهوری ارمنستان» را دریافت کرد.

اودال از سال ۱۹۵۹ نیز در بخش شرق‌شناسی آکادمی علوم ارمنستان فعالیت داشت و پژوهش‌های خود درباره زبان و فرهنگ کورد را ادامه داد.

«فولکلور کرمانجی»؛ اثر شاخص اودال

یکی از مهم‌ترین آثار اودال، کتاب «فولکلور کرمانجی» است که در سال ۱۹۳۶ در ایروان و با همکاری حاجی جندی منتشر شد.

این کتاب مجموعه‌ای از داستان‌ها، افسانه‌ها، حماسه‌ها، ترانه‌ها و دیگر نمونه‌های ادبیات شفاهی کوردی را دربرمی‌گیرد. آثاری مانند«کَر و کولیک»، «مم و زین»، «سیابند و خج»، «زمبیل‌فروش»، «درویش عبدی» و «دمدم» در این مجموعه ثبت شده‌اند.

اهمیت کتاب به ثبت مکتوب بخش قابل توجهی از روایت‌هایی بازمی‌گردد که پیش از آن عمدتاً به صورت شفاهی منتقل می‌شدند. این اثر به یکی از منابع مورد استفاده در پژوهش درباره ادبیات شفاهی کوردی در ارمنستان شوروی تبدیل شد و در سال ۲۰۲۵ نیز بار دیگر منتشر شد.

آثار آموزشی و ادبی

فعالیت اودال به گردآوری فولکلور محدود نماند و مجموعه‌ای از آثار آموزشی، ادبی و پژوهشی را نیز منتشر کرد.

از جمله آثار ادبی او می‌توان به «جاسم و توسین» در سال ۱۹۲۴، «بهار» در سال ۱۹۳۵، «گولیزر» در سال ۱۹۵۶ و «داستان‌های مردم کورد» در سال ۱۹۵۷ اشاره کرد.

در حوزه آموزش زبان نیز آثاری مانند «کتاب زبان کرمانجی؛ برای پایه چهارم» در سال ۱۹۳۳، «کتاب زبان کرمانجی؛ برای پایه پنجم» در سال ۱۹۳۴، «روش آموزش خواندن و نوشتن» و «کتاب زبان کرمانجی؛ برای کلاس چهارم» در سال ۱۹۳۶ و «روش آموزش زبان کرمانجی» و «کتاب زبان کرمانجی؛ برای کلاس ششم» در سال ۱۹۳۷ منتشر شدند. کتاب مربوط به کلاس ششم با همکاری جاسم جلیل تهیه شد.

اودال در سال ۱۹۵۸ نیز «فرهنگ درست‌نویسی کوردی» را منتشر کرد.

پژوهش درباره فرهنگ و جامعه کورد

بخش دیگری از آثار اودال به مردم‌شناسی و بررسی سنت‌های جامعه کورد اختصاص داشت. «خون‌خواهی در میان کوردها و پیامدهای آن در ارمنستان شوروی» در سال ۱۹۵۲، «آداب و رسوم کوردهای ارمنستان شوروی» در سال ۱۹۵۳ و «آداب و رسوم کوردهای قفقاز» در سال ۱۹۵۷ از جمله این آثار هستند.

او همچنین با روزنامه کوردی«راه نو»(ریا تازه) در ایروان همکاری داشت و مطالب ادبی، فرهنگی و فولکلوریک منتشر می‌کرد.

رساله درباره زنان کورد

اودال در سال ۱۹۴۴ رساله‌ای درباره «زن کورد در خانواده سنتی» ارائه کرد. این پژوهش بر پایه داده‌های مردم‌شناختی و فولکلور انجام شده بود و در منابع، بیشتر در حوزه مطالعات مردم‌شناختی و ایزدی‌شناسی قرار گرفته است.

پایان زندگی و ادامه میراث

امین اودال در ۲۲ سپتامبر ۱۹۶۴ در ۵۸ سالگی درگذشت.

با این حال، فعالیت‌های او در حوزه آموزش و پژوهش همچنان در یادمان‌های مرتبط با زندگی‌اش بازتاب دارد. مدرسه کوردی روستای قوندساز که اودال سال‌ها در آن تدریس کرده بود، بعدها به نام او نام‌گذاری شد و تندیسی از او نیز در ورودی مدرسه قرار گرفت.

اطلاعات بیشتر

حاجی جندی، جاسم جلیل و عرب شمو، در کنار امین اودال، در ثبت و مکتوب‌کردن بخشی از ادبیات شفاهی کوردی در ارمنستان شوروی نقش داشتند.