خلاصه خبر:

• بغداد خواستار خروج نیروهای ترکیه از پایگاه باشیک–زیلکان در دشت نینوا تا پایان سال شده است.
• یک هیئت امنیتی بلندپایه عراق به ریاست قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی، این درخواست را به آنکارا منتقل کرده است.
• بر اساس توافق جدید بغداد و آنکارا، باشیک–زیلکان به‌صورت تدریجی به دولت فدرال عراق تحویل می‌شود.
• خروج از باشیک پایان حضور نظامی ترکیه در شمال عراق نیست و ده‌ها موضع دیگر این کشور همچنان در مناطق کوهستانی و مرزی قرار دارند.

دو روز پس از گزارش کانال8 درباره آغاز روند خروج نیروهای ترکیه از دشت نینوا، بغداد درخواست رسمی خود برای تکمیل این روند تا پایان سال را مطرح کرده است، توافق جدید میان بغداد و آنکارا نیز انتقال تدریجی پایگاه باشیک–زیلکان به دولت عراق را دربر می‌گیرد.

از درخواست بغداد تا توافق با آنکارا

هیئت امنیتی عراق به ریاست قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی عراق، در سفر به آنکارا با مقام‌های امنیتی و سیاسی ترکیه دیدار کرد. هدف اصلی این سفر، انتقال درخواست رسمی بغداد برای خروج نیروهای ترکیه از خاک عراق بود.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی کانال8، هیئت عراقی نامه علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق، درباره خروج نیروهای ترکیه را نیز به رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه تحویل داده است.

پس از این رایزنی‌ها، بغداد و آنکارا بر سر چهارچوب خروج از باشیک به توافق رسیدند. دفتر نخست‌وزیری عراق اعلام کرده است که نیروهای ترکیه، بر اساس سازوکار و جدول زمانی مورد توافق دو طرف، پایگاه باشیک–زیلکان را به‌صورت تدریجی به دولت فدرال عراق تحویل خواهند داد.

در گزارش‌های منتشرشده از روند مذاکرات، تکمیل خروج از باشیک تا پایان سال مطرح شده است. با این حال، بیانیه رسمی دو کشور تاریخ مشخصی برای پایان واگذاری تعیین نکرده و صرفاً از اجرای آن بر اساس جدول زمانی مورد توافق سخن می‌گوید.

سنجار (شنگال)، بخشی از معادله امنیتی

پرونده باشیک از موضوع امنیتی گسترده‌تری جدا نیست. بغداد و آنکارا در توافق جدید بر برقراری کامل حاکمیت دولت عراق در سنجار و پایان حضور عناصر مسلح خارجی ممنوعه در این منطقه تأکید کرده‌اند.

بر اساس بیانیه مشترک، پیشرفت اقدامات امنیتی عراق در سنجار (شنگال)، یکی از مبانی پیشبرد روند تحویل باشیک–زیلکان است.

این موضوع با پرونده حزب کارگران کوردستان (PKK) نیز ارتباط دارد. ترکیه حضور نظامی خود در شمال عراق را عمدتاً با ملاحظات امنیتی و مقابله با PKK توجیه می‌کند و هم‌زمان روندی برای حل مناقشه چند دهه‌ای با این گروه در جریان است.

باشیک تنها موضع ترکیه در عراق نیست

تخلیه باشیک–زیلکان به معنای خروج کامل نیروهای ترکیه از شمال عراق نخواهد بود. ترکیه علاوه بر این پایگاه، ده‌ها موضع، پایگاه و نقطه پشتیبانی در مناطق کوهستانی و نزدیک مرزهای عراق دارد.

بر اساس گزارش‌های مختلف، دولت عراق شمار مواضع نظامی ترکیه را بیش از ۱۰۰ پایگاه و نقطه استقرار اعلام کرده است. برخی آمارهای منتشرشده از سوی منابع بین‌المللی و تیم CPT نیز تعداد پایگاه‌ها و مواضع ترکیه در کوردستان عراق را حدود ۱۳۵ تا ۱۳۹ مورد برآورد کرده‌اند.

بیشتر این مواضع در استان‌های دهوک و اربیل قرار دارند. از جمله مکان‌هایی که در گزارش‌ها به حضور نظامی ترکیه در آنها اشاره شده، بامرنی، کانی ماسی، سیری، دیرالوک، باتوفا، بیگوا، برادوست و سیدکان است.

بامرنی در دهوک دارای یک فرودگاه نظامی است و برخی مواضع ترکیه، از جمله بامرنی و باشیک، در عمق خاک عراق و خارج از نوار مرزی قرار گرفته‌اند.

سابقه حضور ترکیه در باشیک

ترکیه در سال ۲۰۱۵ و پس از سقوط موصل به دست داعش، پایگاه باشیک را در دشت نینوا ایجاد کرد. این پایگاه در ابتدا برای آموزش نیروهای محلی و کمک به آماده‌سازی آنها برای مقابله با داعش مورد استفاده قرار گرفت.

حضور نیروهای ترکیه در باشیک از همان ابتدا با اعتراض بغداد روبه‌رو شد و دولت عراق استقرار پایگاه ثابت ترکیه را نقض حاکمیت خود دانست؛ آنکارا در مقابل، مأموریت خود را با آموزش و حمایت از نیروهای عراقی و ملاحظات امنیتی توجیه کرد.

باشیک–زیلکان در نزدیکی موصل قرار دارد و در سال‌های گذشته یکی از نقاط اصلی اختلاف امنیتی میان بغداد و آنکارا بوده است.

خروج از باشیک؛ آغاز یا پایان؟

در حالی که باشیک در مسیر واگذاری به دولت عراق قرار گرفته، بخش قابل‌توجهی از نیروهای ترکیه همچنان در مناطق کوهستانی شمال عراق و نزدیک مرزها مستقر هستند.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از مذاکرات، بغداد موضوع حضور ترکیه در مناطق مرزی و داخل کوردستان عراق را نیز با هیئت ترکیه‌ای مطرح کرده است. موضع بغداد این بوده که این بخش از حضور نظامی ترکیه با توجه به ملاحظات امنیت مرزی، موضوعی میان حکومت اقلیم کوردستان و ترکیه نیز محسوب می‌شود و بغداد در این مناطق بر خروج فوری نیروهای ترکیه پافشاری نخواهد کرد.

در نتیجه، توافق درباره باشیک را باید از سرنوشت دیگر مواضع نظامی ترکیه جدا کرد؛ ادامه یا کاهش این حضور به تحولات پرونده PKK، وضعیت امنیتی مناطق مرزی و روابط بغداد و آنکارا بستگی خواهد داشت.

اطلاعات بیشتر

بغداد و آنکارا هم‌زمان با توافق امنیتی درباره باشیک–زیلکان، بر گسترش تجارت و سرمایه‌گذاری دوجانبه، اجرای توافق‌های پیشین و تسریع پروژه‌های راهبردی مشترک، به‌ویژه «جاده توسعه»، تأکید کرده‌اند.

لینکهای مرتبط

توافق بغداد و آنکارا برای واگذاری زیلکان

هیچ توافقی در مورد خروج نیروهای ترکیه از عراق حاصل نشده است