مام جلال، سوپاپ اطمینان و مظهر وفاق ملی در عراق
خلاصه خبر
- مام جلال طالبانی چهره‌ای بود که در بحران‌های سیاسی، جریان‌های رقیب را پای میز گفت‌وگو می‌آورد.
- او میان شیعه و سنی، بغداد و کوردستان و دو حزب اصلی کوردستان برای کاهش تنش و حل اختلاف‌ها میانجی‌گری می‌کرد.
- بحران قانون اساسی ۲۰۰۵، انفجار حرم عسکری در سامرا و بحران سیاسی ۲۰۱۰ از جمله مقاطعی بودند که طرف‌های سیاسی برای حل آنها به مام جلال مراجعه کردند.
- دوستان و همکاران سیاسی او، مدارا، فروتنی و پرهیز از انتقام‌گیری را از ویژگی‌های برجسته سیاست‌ورزی او می‌دانند.
مام جلال طالبانی در سال‌های پرتنش عراق به چهره‌ای برای گردآوردن جریان‌های رقیب و جلوگیری از تشدید اختلاف‌ها تبدیل شده بود؛ از بحران‌های بغداد تا اختلاف‌های میان احزاب کوردستان.
روایت سیاستمداران عراقی از او، تصویر سیاستمداری را ترسیم می‌کند که حتی در دوره درگیری‌های خونین فرقه‌ای، شیعه و سنی را پای یک میز می‌نشاند و برای اختلاف‌های اربیل و بغداد نیز گاه با یک تماس تلفنی راهی برای حل‌وفصل پیدا می‌کرد.
سیاستمداری که فضا را آرام می‌کرد
ابراهیم محمد بحرالعلوم، رئیس مؤسسه بحرالعلوم، می‌گوید مام جلال طالبانی تنها به حل بحران‌ها نمی‌پرداخت، بلکه فضای جلسات و کشمکش‌های سیاسی را نیز آرام می‌کرد.
به گفته بحرالعلوم، مشکلات عراق حاصل ده‌ها سال اختلاف انباشته بود و حل آنها آسان نبود، اما شخصیت و کاریزمای طالبانی مانند چتری برای گردآوردن جریان‌های مختلف عمل می‌کرد.
او می‌گوید مام جلال در عرصه سیاست برای بسیاری مانند یک برادر بزرگ‌تر و پدر بود و به همین دلیل، جریان‌های مختلف به او احترام می‌گذاشتند و به سخنانش گوش می‌دادند.
بحرالعلوم همچنین از فروتنی مام جلال یاد می‌کند و می‌گوید او همه را در دیوانخانه خود جمع می‌کرد و اگر کسی حاضر نمی‌شد، خودش نزد او می‌رفت تا برای اختلاف راه‌حلی پیدا کند.
به گفته او، عراقی‌ها به دلیل همین ویژگی، مام جلال طالبانی را «حلال مشکلات» می‌نامیدند.
از قانون اساسی تا بحران سامرا
بحرالعلوم از بحران قانون اساسی در سال ۲۰۰۵، انفجار حرم عسکری در سامرا و بحران سیاسی سال ۲۰۱۰ به‌عنوان نمونه‌هایی یاد می‌کند که در آنها طرف‌های سیاسی برای یافتن راه‌حل به طالبانی مراجعه کردند.
در چنین مقاطعی، به گفته او، «به مام جلال پناه می‌بردند»؛ یعنی برای حل بحران و یافتن راه‌حل دست به دامان مام جلال می‌شدند.
مام جلال در شکل‌گیری عراق جدید نیز نقش داشت؛ عراقی که در قانون اساسی آن حقوق گروه‌های مختلف تثبیت شد و کوردها پس از سال‌ها انکار هویت، کشتار و سرکوب، در ساختار حکمرانی کشور سهم گرفتند.
میان اربیل و بغداد
نقش میانجی‌گرانه مام جلال طالبانی به بغداد محدود نبود. او در داخل کوردستان نیز بارها برای نزدیک‌کردن اتحادیه میهنی کوردستان و حزب دموکرات کوردستان پیش‌قدم شد.
عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر پیشین عراق و از دوستان قدیمی مام جلال، می‌گوید اختلاف تاریخی میان دو حزب اصلی کوردستان وجود داشت، اما مام جلال در مقاطع مختلف برای حل این اختلاف‌ها ابتکار عمل را در دست می‌گرفت.
عبدالمهدی به کانال8 گفته است که پس از درگذشت مام جلال، طرف‌های سیاسی «آن کانال مورد اعتماد» را از دست دادند؛ کانالی که در زمان بروز بحران‌های بزرگ در کوردستان می‌توانست زمینه گفت‌وگو را فراهم کند.
او خاطره دیداری در پاریس با مام جلال طالبانی و مسعود بارزانی را نیز روایت می‌کند. به گفته عبدالمهدی، در آن دیدار توافقی با نسبت «۴۹ به ۵۱» شکل گرفت که بر اساس آن، مام جلال مسئولیت بغداد و بارزانی مسئولیت کوردستان را بر عهده می‌گرفتند.
عبدالمهدی می‌گوید همان زمان به مام جلال گفته بود این تصمیم، نشان‌دهنده شجاعت سیاسی او بوده است.
از اپوزیسیون تا ریاست‌جمهوری، بدون انتقام
قاسم اعرجی، مشاور امنیتی نخست‌وزیر عراق، بر وجه دیگری از سیاست‌ورزی مام جلال تأکید می‌کند: او پس از رسیدن به قدرت از مخالفان خود انتقام نگرفت.
اعرجي می‌گوید مام جلال از رهبری یک حزب مخالف رژیم پیشین عراق به ریاست‌جمهوری رسید، اما زمانی که در رأس قدرت قرار گرفت، رفتار خود را بر پایه انتقام‌گیری بنا نکرد.
به گفته اعرجی، مام جلال برای آشتی با دیگران ابتدا با خودش به آشتی رسیده بود و به همین دلیل، حتی در اوج قدرت نیز مانند یک پدر با دیگران رفتار می‌کرد و «دستش برای همه باز بود».
اعرجي می‌گوید مام جلال نمونه‌ای روشن از این مسئله بود که سیاستمداری پس از رسیدن از جایگاه اپوزیسیون به رأس قدرت، چگونه می‌تواند با رقبای گذشته خود رفتار کند.
میراثی بر پایه مدارا
آنچه در روایت بحرالعلوم، عبدالمهدی و اعرجي تکرار می‌شود، تصویری از مام جلال به‌عنوان سیاستمداری است که تلاش می‌کرد اختلاف‌ها به درگیری دائمی تبدیل نشوند.
از اختلاف‌های فرقه‌ای عراق تا کشمکش‌های بغداد و کوردستان و اختلاف میان دو حزب اصلی کوردستان، او تلاش می‌کرد راه گفت‌وگو باز بماند؛ گاهی با نشاندن طرف‌های رقیب پشت یک میز و گاهی با یک تماس تلفنی.
این میراث، به گفته راویان این گزارش، همچنان برای مردم اهمیت دارد و باعث شده خواهان آن باشند که سیاستمداران از سنت سیاسی و شیوه مدارا و دانایی مام جلال پیروی کنند و به‌جای افزودن بر آتش اختلاف‌ها، راهی برای آرام‌کردن آنها بیابند.
لینکهای مرتبط
رئیس جمهور عراق: مام جلال بنیان نظام سیاسی عراق را ساخت
ادای احترام دیپلمات‌های ایرانی به مقام «مام جلال» بە مناسبت سالروز تأسیس اتحادیه میهنی کوردستان
سفیر پیشین مصر در عراق: مام جلال نقشی کلیدی در تحکیم مناسبات بغداد و قاهره ایفا کرد
۱ ساعت پیش