دو سال پس از آغاز روند صلح ترکیه، خلع سلاح پ‌ک‌ک و وضعیت اوجالان همچنان بلاتکلیف است
خلاصه خبر
۲۲ اکتبر ۲۰۲۴، دولت باخچلی، رهبر حزب حرکت ملی ترکیه، از عبدالله اوجالان خواست پایان مبارزه مسلحانه و انحلال پ‌ک‌ک را اعلام کند.
اوجالان در فوریه ۲۰۲۵ فراخوان خلع سلاح صادر کرد و پ‌ک‌ک در مه همان سال از انحلال خود و پایان مبارزه مسلحانه خبر داد.
پارلمان ترکیه در اوت ۲۰۲۶ قانون چهارچوب روند صلح را تصویب کرد، اما زمان‌بندی بازگشت اعضای پ‌ک‌ک و اجرای کامل خلع سلاح همچنان روشن نیست.
باخچلی در اکتبر امسال بار دیگر خواستار نقش‌آفرینی اوجالان در روند صلح شد؛ درحالی‌که اختلاف‌ها بر سر وضعیت حقوقی او و اقدامات بعدی دولت ادامه دارد.
ابتکاری که با پیشنهاد غیرمنتظره دولت باخچلی برای پایان‌دادن به درگیری چنددهه‌ای ترکیه و پ‌ک‌ک آغاز شد، به اعلام انحلال این گروه و تصویب قانون چهارچوب روند صلح انجامیده است؛ بااین‌حال، دو سال پس از آغاز این ابتکار، چگونگی اجرای کامل خلع سلاح و تعیین تکلیف وضعیت عبدالله اوجالان همچنان از مسائل اصلی و حل‌نشده است.
از پیشنهاد باخچلی تا فراخوان اوجالان
دولت باخچلی، رهبر حزب حرکت ملی ترکیه و متحد سیاسی رجب طیب اردوغان، در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۴ در نشست فراکسیون حزبش در پارلمان پیشنهاد کرد که در صورت پایان انزوای عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پ‌ک‌ک، به او اجازه داده شود در نشست فراکسیون حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها، معروف به دم پارتی، در پارلمان سخنرانی کند و پایان مبارزه مسلحانه و انحلال پ‌ک‌ک را اعلام کند.
باخچلی همچنین از امکان اصلاحات حقوقی برای برخورداری اوجالان از «حق امید» سخن گفت؛ اصطلاحی که در بحث‌های حقوقی ترکیه به امکان بازبینی وضعیت حبس ابد و برخورداری زندانی از چشم‌انداز آزادی اشاره دارد.
این پیشنهاد مسیر تازه‌ای را برای تماس‌های سیاسی میان دولت ترکیه، دم پارتی و اوجالان گشود. در ۲۷ فوریه ۲۰۲۵، اوجالان از پ‌ک‌ک خواست سلاح‌های خود را زمین بگذارد و به فعالیت سازمانی خود پایان دهد.
پ‌ک‌ک در مه ۲۰۲۵ اعلام کرد تصمیم به انحلال و پایان مبارزه مسلحانه گرفته است. این تحول، روندی را که با پیشنهاد باخچلی آغاز شده بود، وارد مرحله تازه‌ای کرد.
از مراسم نمادین سلاح‌سوزی تا قانون چهارچوب
در ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۵، گروهی از اعضای پ‌ک‌ک در مراسمی نمادین در نزدیکی سلیمانیه سلاح‌های خود را سوزاندند. این اقدام یکی از مهم‌ترین نشانه‌های عملی پیشرفت روند صلح بود؛ بااین‌حال، به‌تنهایی به معنای خلع سلاح کامل همه نیروهای این گروه نبود.
در ماه‌های بعد، اختلاف بر سر چگونگی اجرای تعهدات و چهارچوب حقوقی مرحله بعد ادامه یافت. پارلمان ترکیه در ۱۰ اوت ۲۰۲۶ قانونی را تصویب کرد که سازوکار حقوقی مربوط به خلع سلاح، بازگشت مشروط اعضای پ‌ک‌ک و ادغام دوباره آنان در جامعه را مشخص می‌کند.
این قانون، گامی مهم در تبدیل توافق‌های سیاسی به سازوکارهای اجرایی است؛ اما اجرای آن به تأیید تحقق شرایط مقرر، از جمله خلع سلاح و پایان فعالیت سازمانی پ‌ک‌ک، وابسته است. تصویب قانون نیز به‌معنای آغاز فوری بازگشت اعضای این گروه یا آزادی اوجالان نیست.
اختلاف بر سر اجرای تعهدات ادامه دارد
در ماه‌های اخیر، مقام‌های ترکیه بر ضرورت برداشتن گام‌های عملی‌تر از سوی پ‌ک‌ک تأکید کرده‌اند. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در سپتامبر ۲۰۲۶ گفت با وجود اعلام انحلال پ‌ک‌ک در مه ۲۰۲۵، اقدامات عملی مورد انتظار در زمینه خلع سلاح هنوز به اندازه کافی انجام نشده است.
در مقابل، پ‌ک‌ک در اکتبر اعلام کرد نیروهای خود را از داخل ترکیه و مناطق مرزی خارج کرده است. این ادعا از سوی خود این گروه مطرح شده و نباید بدون تأیید مستقل، به‌معنای تکمیل خلع سلاح تلقی شود.
حزب دم پارتی نیز درباره ابهام‌های اجرایی روند صلح هشدار داده است. نمایندگان این حزب در اوایل اکتبر اعلام کردند هنوز زمان‌بندی مشخصی برای بازگشت اعضای پ‌ک‌ک وجود ندارد و شرایط عبدالله اوجالان در زندان امرالی نیز تغییر نکرده است.
این اختلاف‌ها نشان می‌دهد که طرف‌ها درباره ضرورت پایان منازعه به نقطه‌ای مشترک رسیده‌اند، اما بر سر سرعت اجرا، ترتیب اقدامات و تضمین‌های حقوقی همچنان اختلاف دارند.
باخچلی خواستار نقش تازه اوجالان شد
باخچلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ بار دیگر بر ضرورت مشارکت اوجالان در پیشبرد روند صلح تأکید کرد و گفت باید به او نقش هماهنگ‌کننده داده شود.
این موضع پس از تصویب قانون چهارچوب مطرح شد؛ قانونی که سازوکارهای مربوط به خلع سلاح و بازگشت مشروط اعضای پ‌ک‌ک را مشخص می‌کند، اما برای اوجالان جایگاه ویژه‌ای تعیین نکرده است.
در سوی دیگر، پ‌ک‌ک نیز خواستار آزادی اوجالان و تصویب قوانین لازم برای دموکراتیزه‌کردن ترکیه شده است. این درخواست‌ها نشان می‌دهد که وضعیت حقوقی اوجالان همچنان یکی از محورهای اختلاف در مرحله بعدی روند صلح است.
اطلاعات بیشتر
درگیری میان دولت ترکیه و پ‌ک‌ک از سال ۱۹۸۴ آغاز شده و بیش از ۴۰ هزار کشته بر جای گذاشته است. این منازعه علاوه بر ترکیه، بر تحولات امنیتی و سیاسی عراق و اقلیم کوردستان نیز تأثیر گذاشته است.
لینکهای مرتبط
کورتولموش: خلع سلاح پ.ک.ک، پیش‌شرط اجرای روند صلح است
باغچلی: خانه‌ای ۲۵۰ متری برای اوجالان ساخته شده است
