یەک هەفتەی ڕێکە دواین جەنگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەسەر دەستی ئەمریکا و ئیسرائیل هەڵگیرساوە و ئاگری جەنگەکە گۆڕاوە بۆ ململانێیەکی سەرتاسەریی ناوچەکە و کاریگەریی ڕاستەوخۆ و ناراستەوخۆشی لەسەر تەواوی جیهان دروستکردووە.

لێدان لە بەرژەوەندییەکانى ئەمریکا لە ناوچەکە

جگە لە سێ وڵاتی سەرەکی نێو جەنگەکە، کوردستان و عێراق، کوەیت، بەحرەین، سعودیە، ئیمارات، قەتەڕ، عومان، لوبنان، ئوردن، ئازەربایجان و قوبروس لە پشێویدان بەهۆی ئەو مووشەکانەی ئاڕاستەی بنکە سەربازییەکان دەکرێت لەو وڵاتانەدا.

1000 قوربانى

بەدواداچوون بۆ ژمارەی قوربانییەکان قورسە، چونکە زۆر بە خێرایی زیاد دەبن، بەڵام لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەکەوە زیاتر لە هەزار کەس لە سەرانسەری ناوچەکەدا گیانیان لەدەستداوە، زۆرینەیان لە ئێرانن بەڵام سەدان کەسی دیکە لە بەرە لاوەکییەکانی وەک لوبناندان.

پەرەسەندنى شەڕەکە لە نێوان داخستن و دانەخستنى گەرووى هورمز

هێشتا شەڕەکە لە قۆناغی پەرەسەندندایە، بۆیە خەمڵاندنی تێچووی شەڕ و سیستمەکانی بەرگریی و بەرپەرچدانەوەی مووشەکاکان سەختە، بەتایبەت، کە لە ئێوارەی یەکەم ڕۆژی دەستپێکی جەنگەکەوە گەرووی هورمز لەلایەن سوپای پاسدارانی ئێران داخراوە، بەڵام لێدوانە جیاوازەکان باس لەوەدەکەن کە گەرووەکە هێشتا بەتەواوى دانەخراوە.

تێچوى یەک هەفتە

بەگوێرەی ماڵپەڕی" زە تایمس ئۆف ئیسرائیل"، وەزارەتی دارایی ئیسرائیل هۆشداریی داوە و  گوتویەتی لە هەر هەفتەیەک لە جەنگی ئێران سێ ملیار دۆلاری تێدەچێت بۆ ئیسرائیل.

"کەیک واڵک"

بە لەبەرچاوگرتنی خێرایی لە تەشەنەسەندنی جەنگەکە و سەختی هەڵسەنگاندنی زیانەکان لە ناوەڕاستی ململانێیەکی بەردەوامدا، کینێس ئادلمان، بەرپرسی ئیدارەی جۆرج بوش لە ڕاپۆرتێکدا دەڵێت: "تێچووی ئەم جەنگە نوێیە بەراورد بە تێچووی جەنگی ئەمریکا و هاوپەیمانان بەرامبەر بە عێراق " کەیک واڵکە"، واتە وەک خواردنی پارچە کێکێکە بەدەم ڕێگەوە، لەم دەربڕینەش مەبەستی ئەوەیە کە تێچووی جەنگی ئێران زۆر زیاتر دەبێت بەراورد بە تێچووی جەنگی عێراق.

تێچووى جەنگى عێراق چەند بوو؟

ئەوە لە کاتێکدایە تێچووی جەنگی عێراق لە ساڵی 2003دا لە قۆناغی سەرەتادا 50 بۆ 60 ملیار دۆلاربوو، دواتر لە نیسانی 2003 کۆنگرێس بڕیارێکی تەواوکەری بە بڕی 78.5 ملیار دۆلاری پەسەند کرد، کە نزیکەی 54.4 ملیار دۆلاری ڕاستەوخۆ بۆ عێراق بوو.

گەشەى جەنگەکەى عێراق تێچووەکەى گەیاندنە 2 ترلیۆن دۆلار

هەرچەندە لە قۆناغی دەستپێکی جەنگەکە تێجووەکان گەیشتنە 150 ملیار دۆلار، بەڵام تێچووی درێژخایەن گەشەی کردووە بۆ زیاتر لە دوو تریلیۆن دۆلار، لەگەڵ ئەوەشدا هەر ململانێیەک لە عێراق و ئەفغانستان زیاتر لە 20 ساڵی خایاندووە و سەدان هەزار کەس تێیدا گیانیان لەدەستداوە.

بە گوێرەی بەداواداچوونی کەناڵ8 لە ماڵپەڕەکانی ئیندیپێندێنت، مەنی کۆنتڕۆڵ، ئەسۆشیەیتد فرانس پرێس و چەندین پێگەی دیکەی جیهانی بە خەمڵاندنی تێچووەکان بەمجۆرە دەبن، بە لەبەرچاوگرتنی تێچووە سەرەتاییەکانی دەستپێکی جەنگەکە.

تێچووی 24 کاتژمێری سەرەتای جەنگەکە

- 780 ملیۆن دۆلار بووە

گواستنەوەی سەرباز و کەشتی و فڕۆکە بۆ ناوچەکە پێش هێرشەکان

• 630 ملیۆن دۆلار بووە

ئۆپەراسیۆنی ڕۆژانەی کەشتییەکان

- 13 بۆ 15 ملیۆن دۆلار

موشەکەکانی تۆماهۆک: بۆ هەر 200 مووشەکێک

• دوو ملیۆن دۆلارە

فڕۆکەی بێفڕۆکەوان: بۆ هەر 1200 فڕۆکەیەک

• زیاتر لە 43 ملیۆن دۆلارە

بەهای هەر فڕۆکەیەک

• نزیکەی 90 ملیۆن دۆلارە

بەرگری مووشەکی: ئێران بانگەشەی ئەوە دەکات کە سیستەمی ڕاداری ئەمریکیTHAAD ی لە ئیمارات لەناوبردووە، کە سەروەت و سامانەکەی بە 500 ملیۆن دۆلار مەزەندە دەکرێت.

کاریگەری ئابووری و پچڕانی بازاڕ

ئەوە لە کاتێکدایە گەرووی هورمز، داخستنی بازاڕەکان، دابەزینی بەهای پشکەکەکان و بەرزبوونەوەی نرخی وزە بە جیا بۆ هەر وڵاتێک تێچوو و زیانی گەورەی لێکەوتووەتەوە.

پێشبینی درێژخایەن

ئەگەر ململانێکە ببێتە شەڕێکی بەردەوامی چڕی بەرز، چاوەڕوان دەکرێت تێچوونەکان بەم شێوەیە گەورەتر بن:

1 مانگ: 6 بۆ  15 ملیار دۆلار

6 مانگ: 50 بۆ – 90 ملیار دۆلار

1 ساڵ: زیاتر لە 200 ملیار دۆلار