بۆ ماوەی نزیکەی 20 ساڵە، یاسای نەوت و گازی عێراق بەهۆی ناکۆکییە سیاسییەکانەوە راگیراوە و پەسەند نەکراوە. ئەمەش لەکاتێکدایە کە دەستووری عێراق بە روونی چوارچێوەی بەڕێوەبردنی ئەم سامانە نیشتمانییەی دیاریکردووە.

نەوت و گاز لە دەستووردا

دەستووری هەمیشەیی عێراق لە دوو ماددەی سەرەکیدا باسی لە سامانی نەوت و گاز کردووە:

• ماددەی 111:جەخت دەکاتەوە کە "نەوت و گاز، موڵکی سەرجەم خەڵکی عێراقە لە هەموو هەرێم و پارێزگاکاندا".

• ماددەی 112: چۆنیەتی بەڕێوەبردنی ئەم سامانە دیاری دەکات:

O یەکەم: کێڵگە نەوتییەکانی ئێستا بە هاوبەشی لەنێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێم و پارێزگا بەرهەمهێنەرەکان بەڕێوەدەبرێن.

O دووەم: سیاسەت و ستراتیژی پەرەپێدانی سامانی نەوت و گاز بە هاوبەشی دادەڕێژرێت.

مێژوویەکی پڕ لە رەشنووس

لە ساڵی 2005ەوە چەندین جار هەوڵ بۆ دەرچوواندنی یاساکە دراوە و چوار رەشنووسی سەرەکی ئامادەکراون لە ساڵانی( 2006، 2007، 2011 و 2023)، بەڵام هیچ کامیان بەهۆی ناکۆکییەکانەوە نەگەیشتوونەتە ئەنجام. لە بەرامبەردا، هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2007 یاسای تایبەت بە خۆی دەرکرد، کە دواتر لەلایەن دادگای باڵای فیدراڵییەوە هەڵوەشێنرایەوە.

هۆکارەکانی دەرنەچوونی یاساکە چین؟

چەندین هۆکاری سیاسی و ئیداری بوونەتە رێگر لەبەردەم پەسەندکردنی یاساکە، گرنگترینیان ئەمانەن:

• ناکۆکی لە لێکدانەوەی دەستوور: لایەنەکان لێکدانەوەی جیاوازیان بۆ ئەو ماددە دەستوورییانە هەیە کە باس لە نەوت و گاز دەکەن.

• ترسی بەغداد لە کەمبوونەوەی دەسەڵاتی: حکومەتی ناوەندی نیگەرانە لەوەی دەرچوواندنی یاساکە دەسەڵاتەکانی کەمدەکاتەوە و سیستمی فیدراڵی بەهێزتر دەکات.

• خواستی بەرپرسانی عێراق بۆ ناوەندگەرایی: زۆرێک لە دەسەڵاتدارانی عێراق کار بۆ بەناوەندیکردنی دەسەڵات دەکەن، کە پێچەوانەی رۆحی فیدراڵییە.

• پارێزگا بەرهەمهێنەرەکان: ترسی ئەوە هەیە کە دەرچوونی یاساکە هانی پارێزگا نەوتییەکانی دیکە بدات داوای دەسەڵاتی زیاتر بکەن.