کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵن" یەکێکە لە پارچە گەورەکانی هێزی دەریایی ئەمریکا، کە درێژییەکەی 332.8 مەتر و پانییەکەی 76.8 مەترە. ئەم کەشتییە کە کێشەکەی 23,000 تۆنە، بە وزەی ئەتۆمی کاردەکات و لە ساڵانی 1989 بۆ 1990ـەوە خراوەتە خزمەت هێزی دەریایی ئەمریکا. تێچووی دروستکردنی کەشتییەکە لە ساڵانی هەشتاکاندا 2.24 ملیار دۆلار بووە، کە بەراورد بە هەڵاوسانی ئێستا نرخەکەی دەگاتە 6.8 ملیار دۆلار.

تێچووی نۆژەنکردنەوە و بەگەڕخستنی ساڵانەی کەشتییەکە

لە ساڵی 2013 پڕۆسەی نۆژەنکردنەوە و پڕکردنەوەی سووتەمەنی ئەتۆمی بۆ کەشتییەکە دەستیپێکرد و ماوەی 4 ساڵی خایاند، کە تێچووەکەی گەیشتە 3 ملیار دۆلار. دواتر لە ساڵی 2021 نوێکاریی دیکەی بۆ کرا و جێگەی نیشتنەوەی فڕۆکەی "F-35"ـی شەبەحی بۆ زیادکرا بە تێچووی 160 ملیۆن دۆلار. خەرجی بەگەڕخستنی ساڵانەی ئەبراهام لینکۆڵن 726 ملیۆن دۆلارە، کە دەکاتە 83,000 دۆلار بۆ هەر کاتژمێرێک. ئەم تێچووانە کەمترن لە نەوەی نوێی کەشتییەکانی وەک "یو ئێس ئێس جیراڵد فۆرد" کە تێچووی دروستکردنی 16 ملیار دۆلارە.

جوڵاندنی کەشتییە جەنگییەکان و کاریگەرییەکانی لەسەر بازاڕی نەوت

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە کاتی گەڕانەوەی لە کۆڕبەندی داڤۆس ڕایگەیاند، ژمارەیەکی زۆر کەشتیی جەنگی بەرەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەجوڵێنن بۆ ڕێگریکردن لە هەر دۆخێکی نەخوازراو. ئەم جوڵە سەربازییانە گرژییەکانی ناوچەکەی زیادکردووە و بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بە ڕێژەی 3%. چاوەدێرانی ئابووری ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەمریکا دەیەوێت لە ڕێگەی دەستبەسەرداگرتنی کەشتییەکانەوە ڕێگری لە هەناردەی نەوتی ئێران بۆ چین بکات.

ئامارەکانی بەرهەمهێنان و هەناردەی نەوتی ئێران

ئێران ڕۆژانە 3,300,000 بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنێت و 2,100,000 بەرمیل هەناردە دەکات. بەهۆی سزاکانی ئەمریکا و ڕۆژئاواوە، ئێران بەشێوەی فەرمی نەوتەکەی نافرۆشێت و پەنا بۆ ڕێگەی نایاسایی دەبات، کە 80%ـی بۆ چین و ئەوی دیکەی بۆ هیندستانە. هەروەها ئێران ڕۆژانە لە ڕێگەی تانکەرەوە سووتەمەنی وەک بەنزین و گازوایل بۆ ئەفغانستان دابین دەکات. هەر بەرزبوونەوەیەکی نرخی نەوت بەهۆی ڕێگریکردن لە هەناردەی ئێران، بە زیانی ئەمریکا دەشکێتەوە چونکە تێچووی سووتەمەنی لە ناوخۆی ئەو وڵاتە زیاد دەکات.

گرنگیی ستراتیژیی گەرووی هورمز و کارتی فشاری ئێران

گەرووی هورمز وەک گرنگترین ڕێڕەوی ئاویی جیهان دەبینرێت، کە 20%ـی نەوتی جیهان و 25%ـی گازی سروشتیی پێدا تێپەڕ دەبێت و لەژێر دەسەڵاتی ئێراندایە. شارەزایان هۆشداری دەدەن کە ئەگەر ئێران بڕیاری داخستنی گەرووەکە بدات، نرخی هەر بەرمیلێک نەوت 15 بۆ 20 دۆلار زیاد دەکات. ئەگەرچی ئێران چەندین جار هەڕەشەی داخستنی گەرووەکەی کردووە، بەڵام تائێستا ئەو کارتەی بەکارنەهێناوە، چونکە کاریگەریی توندی لەسەر بازاڕی وزەی جیهانی دەبێت.