مارکۆ ڕوبیۆ: زنجیرەی دابینکردنی کانزا گرنگەکان لە دەستی یەک وڵاتدا چڕبووەتەوە

مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا. فۆتۆ: AP
مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا. فۆتۆ: AP

ئەمریکا 11 ڕێککەوتننامەی نوێی لە بواری دەرهێنان و خستنەڕووی کانزا گرنگەکان واژۆ کرد. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لەگەڵ وڵاتانی وەک ئەرجەنتین، ئیکوادۆر، گینیا، مەغریب، پاراگوای، پیرۆ، فلیپین، ئیمارات، ئۆزبەکستان و دوورگەکانی کوک گەیشتووەتە یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن. ئەمە لەکاتێکدایە کە واشنتن لە 5 مانگی ڕابردوودا 10 ڕێککەوتنی هاوشێوەی واژۆ کردووە و ئێستاش لە دانوستاندایە لەگەڵ 17 وڵاتی دیکە بۆ هەمان مەبەست.

ئامانجی هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ئاماژە بەوە دەکات ئەم چوارچێوە یاساییانە دەبنە بنەمایەک بۆ هاوکاری لەمەڕ ئاستەنگەکانی نرخدانان، هاندانی گەشەپێدان و دروستکردنی بازاڕی دادپەروەرانە. هەروەها هەوڵدەدرێت کەلێنەکانی زنجیرەی دابینکردن دابخرێن و دەستڕاگەیشتن بە پارەدارکردنی پڕۆژەکان فراوان بکرێت. لەو چوارچێوەیەدا ئەمریکا میوانداریی کۆبوونەوەیەکی گەورەی کرد کە نوێنەرانی 54 وڵات و کۆمیسیۆنی ئەوروپا تێیدا بەشدار بوون.

گرنگیی کانزا دەگمەنەکان بۆ تەکنەلۆژیا و سوپا

حکومەتی ئەمریکا دابینکردنی کانزا بەنرخەکان بە پرسێکی پەیوەست بە ئاسایشی نیشتمانی و باڵادەستیی تەکنەلۆژی دەزانێت. کانزا گرنگەکانی وەک لیسیۆم، کۆبالت و مس لە بەرهەمهێنانی مۆبایلی زیرەک، پاتری، فڕۆکەی جەنگی، مووشەکی زیرەک، ژیریی دەستکرد و تۆرباینی با بەکاردەهێنرێن. لە کۆی 17 جۆر کانزای دەگمەن لە جیهاندا، ئەمریکا تەنیا 1 جۆری لە خاکی خۆیدا هەیە، ئەمەش وایکردووە پشتبەستنی بە هاوردەکردن زۆر بێت.

هەژموونی چین و مۆنۆپۆڵکردنی بازاڕ

مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند، زنجیرەی دابینکردنی کانزا گرنگەکان ئێستا بە شێوەیەکی مەترسیدار لە دەستی یەک وڵاتدا چڕبووەتەوە. چین 70%ـی کانزا دەگمەنەکانی جیهان دەخاتە بازاڕەوە و 90%ـی موگناتیسە دەگمەنەکان بەرهەمدەهێنێت. هەروەها پەکین 99.9%ـی کانزای "دیسپرۆسیۆم" بەرهەمدەهێنێت کە کۆمپانیای Nvidiaی ئەمریکی بۆ بەرهەمەکانی پێویستییەتی. ئەم باڵادەستییە وەک چەکێکی جیۆپۆلەتیکی لەلایەن چینەوە بەکاردەهێنرێت.

ڕێکارە یاساییەکان و سنووردارکردنی قۆرخکاری

ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەمریکا یاسای "باڵادەستی لە کانزا گرنگەکان"ی پەسەند کرد کە وەزارەتی ناوخۆ ڕادەسپێرێت بە چارەسەرکردنی لاوازییەکانی زنجیرەی دابینکردن. جۆن مولینار، سەرۆکی لیژنەی هەڵبژێردراوی ئەنجوومەنی نوێنەران بۆ چین ڕایگەیاند، ئەم یاسایە کۆتایی بە قۆرخکارییەکانی چین دەهێنێت و یارمەتی دروستکردنی زنجیرەی دابینکردنی پارێزراوتر دەدات تاوەکو کۆمپانیاکانی وەک Nvidia و Apple ڕووبەڕووی قەیرانی پەککەوتنی بەرهەمهێنان نەبنەوە.