قوباد تاڵەبانى، جێگرى سەرۆکوەزیرانى هەرێمى کوردستان، لەبارەى ڕێککەوتنى نێوان ئەمریکا و ئێران و بوژانەوەى ئابووریى ئەو وڵاتە ڕایگەیاند، پێویستە ڕێککەوتنەکە فراوانتر بکرێت لەوەى تەنیا سەیرى دۆسیەى ئەتۆمى یان مووشەکیى ئێران بکرێت، بەڵکو پێویستە پاکێجێکى گشتگیر دابڕێژرێت، چونکە دابڕان ئێرانی ماندوو کردووە، بێگومان بەهۆى جەنگ و سزاکانى چەندین ساڵەیەوە، زیانیان بەرکەوتووە.

سەرسام بووم بە بڵاوکردنەوەى پۆستەکەى من لەلایەن سەرۆک ترەمپ-ەوە

لەبارەى پرسیاری مۆرگان لەوەى کە هەستى قوباد تاڵەبانى چۆن بووە، کاتێک دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکى ئەمریکا، پۆستێکى ئەوی لە هەژمارى تروس سۆشیاڵى خۆى بڵاوکردەوە، قوباد تاڵەبانى، ڕایگەیاند، شانازیم پێوە کرد.

"نامەیەکی زۆرم لە خەڵکەوە پێدەگات"

دەشڵێت، تووشی سەرسوڕمانیش بووم و نامەیەکی زۆرم لە خەڵکەوە پێدەگەیشت لەسەر ئەو بابەتە.

ئێران ئەمڕۆ یەکگرتووترە لە هەر کاتێکى دیکە

قوباد تاڵەبانى، جێگرى سەرۆکوەزیرانى هەرێمى کوردستان، ڕایگەیاند، قسەى زۆر کراوە لەبارەى جیاوازى لەنێوان سیاسییە دیپلۆماتکارەکان و سوپاى پاسداران، ئێران ئەمڕۆ لە هەموو کاتێکى دیکە یەکگرتووترە، بۆیە ئەوانەى بڕوایان وابوو شەڕەکە لەماوەى 48 کاتژمێردا یەکلادەبێتەوە، هەڵەبوون.

خەڵک لە ئێران لە پشت حکومەتەکەیان وەستاون

دەشڵێت، ڕاستییەکەى ئەوەیە خەڵکى ئێران لە پشت حکومەتەکەیان وەستاونەتەوە، ئەم جەنگە کارى زۆرى کردووە بۆ یەکخستنى ئێرانییەکان.

جیهان پێویستى بەوەیە گەرووى هوورمز بکرێتەوە

قوباد تاڵەبانى، جێگرى سەرۆکوەزیرانى هەرێمى کوردستان، لەبارەى کێشەکانى گەرووى هوورمز و ڕێککەوتنى نێوان ئەمریکا و ئێران گوتى، جیهان پێویستى بەوەیە گەرووى هوورمز بکرێتەوە.

گوتیشى، دڵنیام ئەمریکا و ئێران ڕێککەوتنیان دەوێت.

دەقی تەواوی دیمانەکەی قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان و ڕۆژنامەوان پێرس مۆرگان:

پیرس مۆرگن (PM): باشە، دوو هەفتە لەمەوبەر، سەرۆک ترەمپ گرووپە کوردییەکانی تۆمەتبار کرد بە دزینی ئەو چەکانەی ئەمریکا کە بۆ پاڵپشتی نەیارانی ئێران نێردرابوون. کوردەکانیش ئاوی ساردیان کردووە بە پێشنیارە دووبارەبووەکاندا؛ ئەوەی کە وەک هێزێکی بریکاری زەمینی لە شەڕی ئێراندا بەکاربهێنرێن. بەڵام پەیوەندییەکانی ئەمریکا و کورد بە دۆستانە دەردەکەون. لایەنی ئێمە (سەرۆک) چاوپێکەوتنێکی بڵاوکردەوە بۆ ملوێنان لە فۆلۆوەرەکانی کە تێیدا وەک "پسپۆڕی ڕێککەوتنەکان" ستایشی دەکات. باشە، قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، خاوەنی ئەو وتە گەرم و گوڕانە بوو و ئێستا لەگەڵمانە.

قوباد تاڵەبانی (QT): سوپاس پیرس، یان باشترە بڵێم بەڕێز مۆرگن؟

پیرس مۆرگن: پیرس ئاساییە. هەستت چی بوو کاتێک شەوی ڕابردوو سەرۆک ترەمپ چاوپێکەوتنەکەت پۆست کردەوە؟ شانازیت پێوە کرد یان کەمێک تووشی شۆک بوویت؟ جەوهەری چاوپێکەوتنەکەت ئەوە بوو کە ڕاتگەیاند ترەمپ وەستای ڕێککەوتنە و دەتوانێت ڕێککەوتنێکی گەورە ئەنجام بدات بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕی ئێران.

قوباد تاڵەبانی: دیارە، شانازیم پێوە کرد. تووشی سەرسوڕمانیش بووم. نامەیەکی زۆرم لە خەڵکی زۆرەوە پێدەگەیشت کە دەیانوت سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان وتارەکەی تۆی بڵاوکردووەتەوە. بۆیە دەبێت بڵێم، کەمێک سەرسام بووم بەوەی کە تویتەکەی کردووە، بەڵام بێگومان نائومێد نیم کە ئەوەی کردووە.

پیرس مۆرگن: بەڵام وەک پانێڵەکەم ئێستا باسیان دەکرد، ناتوانین لەوە تێبگەین کە چۆن دەتوانێت رێککەوتنێک بکات کە خۆی دەربازبکات و لەهەمانکاتدا بانگەشەیەکی راستەقینەی سەرکەوتن بکات . تۆ دەتوانیت لەوە تێبگەیت؟

قوباد تاڵەبانی: پێم وایە ئەگەر بۆ خۆی بەجێبهێڵدرێت، و ئەگەر ئەمە بە ڕاستی دانوستان بێت لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران، ڕێککەوتنێک هەیە کە بکرێت. و پێم وایە ئەگەر ڕێککەوتنەکە فراوانتر بێت لەوەی تەنها سەیری دۆسیەی ئەتۆمی یان بالیستی بکرێت، بەڵکو سەیری پاکێجێکی گشتگیر بکرێت کە ئابووری، وەبەرهێنان و کردنەوەی ئێران بە ڕووی ئابووری جیهانیدا بگرێتەوە، ئەوا بە دڵنیاییەوە ڕێککەوتنێک هەیە کە بکرێت، چونکە ئەمە شتێکە ئێران دەیەوێت. پێم وایە ئەوان [ئێران] لەم دابڕانە ماندوون. ئەوان بێگومان بەهۆی شەڕ و بەهۆی سزاکانی چەندین ساڵەوە زیانیان بەرکەوتووە.

بۆیە ئەوان لە ڕووی گەشەپێدانی جیهانییەوە دواکەوتوون. بەڵام لە هەمان کاتدا، دەرفەتی گەشەکردن، بۆ گەشەی ئابووری ئێران، بۆ ناوچەکە، بۆ وەبەرهێنانی ئەمریکی، بۆ وەبەرهێنانی ئەوروپی و وەبەرهێنانی تر لە ئێران زۆر گەورەیە. بۆیە بەڵێ، پێم وایە ئەگەر ڕێککەوتنێک هەبێت، ئەگەر دانوستانێک هەبێت لە نێوان ئەمریکا و ئێران و ڕێگە بە ئەمریکا بدرێت ئەم ڕێککەوتنە جێبەجێ بکات - مەبەستم ئەوەیە وڵاتانی تر دەستوەرنەدن و هەوڵ نەدەن بۆ ئاراستەیەکی جیاواز بیبەن - ئەوا پێم وایە بەڵێ، دەتوانین ڕێککەوتن ببینین و لێرەدا دەکرێت "بەرژەوەندی بۆ هەردوولا" (win-win) هەبێت.

پیرس مۆرگن: بەڵام بۆ ئەوەی ڕێککەوتن بکەیت، دەبێت بزانیت مامەڵە لەگەڵ کێ دەکەیت و بزانیت کە ئایا ئەوان لە پێگەیەکدان بڕیار بدەن. تۆ لە پێگەیەکی باشدایت بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە؛ ئایا دەزانین کێ لە ئێستادا ڕژێمی ئێران بەڕێوە دەبات؟

قوباد تاڵەبانی: تەواو. پێم وایە قسەی زۆر دەکرێت دەربارەی بوونی جیاوازی لە نێوان دیپلۆماتکاران و سوپای پاسداران و دامەزراوە ئایینییەکان. ئێران ئەمڕۆ یەکگرتووترە لە هەر کاتێکی تر. پێم وایە ئەم بابەتە زیادەڕۆیی تێدا کراوە، ڕەنگە لەلایەن ئەو کەسانەی پێیان وابوو ئەم شەڕە لە ماوەی 48 کاتژمێردا کۆتایی دێت. ڕاستیەکە ئەوەیە ئێران ئێستا نەتەوەیەکی یەکگرتووە، و خەڵک لە ئێران لە پشت حکومەتەکەیان وەستاون، چ خۆشیان بوێت و چ نەیانەوێت، چ لە کارکردنیان ڕازی بن یان نا.

ئەم شەڕە کاری زۆری کردووە بۆ یەکخستنی ئێران. بۆیە ئەو کەسانەی بەناوی ئێرانەوە دانوستان دەکەن نوێنەرایەتی ئێران دەکەن. و پێم وایە ئەوە کارەکە بۆ ئەمریکا ئاسانتر دەکات. من هیچ زانیارییەکم لەسەر ئەوە نییە، بەڵام پێم وایە ئەوە لە بابەتەکە بەدەرە.

پیرس مۆرگن: ئایا باوەڕمان وایە کە ڕێبەری باڵای نوێ تەنانەت بەهۆش خۆیەتی؟ ئایا شتێک دەربارەی باری تەندروستی ئێستای دەزانین؟

قوباد تاڵەبانی: ڕاستیەکە ئەوەیە ئێران لەسەر پێی خۆی وەستاوە. بەرگەی لێدانی دوو لە بەهێزترین سوپاکانی جیهانی گرتووە. و دیسانەوە، بگەڕێوە بۆ لێدوانی سەرەتای سەرۆک ترەمپ لە دەستپێکی شەڕەکەدا، دەتوانیت بڵێیت ئەو ئامانجە سەربازییەکانی پێکاوە. کەواتە، زۆر باشە، با  بچینە سەر بابەتێکیتر. با باس لەوە بکەین ئامانجە ناسەربازییەکان ئێستا چین. دیسان دەیڵێمەوە، ئەگەر لە پەنجەرەیەکی بچووکەوە سەیری دۆسیەی ئەتۆمی و مووشەکی بالیستی بکەیت، چاوەڕێی ڕێککەوتن ناکەم.

بەڵام ئەگەر ئەمە فراوانتر بکەیت بۆ ئەوەی کۆمەڵێک پاکێجی ئابووری و گەڕانەوەی ئێران بۆ ناو کۆمەڵگەی جیهانی بگرێتەوە، لەگەڵ هاندەری زیاتر، قەرز، وەبەرهێنان، پەیوەندییەکانی بانکی جیهانی و سندوقی دراوی نێودەوڵەتی، پێم وایە ڕێککەوتنێکی زۆر باش هەیە کە بکرێت؛ ڕێککەوتنێک کە لە بەرژەوەندی ئێران بێت و وا دەرنەکەوێت کە وڵاتێک قۆڵی وڵاتێکی دیکەی بادابێت. دیسانەوە، بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێک سەرکەوتوو بێت، دەبێت بۆ هەردوولا باش بێت. و پێم وایە مەجالی پێویست هەیە لە ناو ئامانجە ڕاستەوخۆکانی هەردوو وڵاتدا بۆ ئەوەی ڕێککەوتن هەبێت و ئەنجامێکی ئەرێنی لەم هەموو کارەساتە بێتە کایەوە.

پیرس مۆرگن: بۆچوونێکی سەرنجڕاکێشە. دەمەوێت تەنها باس لە شتێک بکەم کە سکۆت هۆرتۆن هەفتەی ڕابردوو لە بەرنامەکەمدا باسی کرد. ئەوەی کە دەڵێت

"ئەمە هەڵخەڵەتاندێکە کە گوایە ڕژێمی ئێران 40 هەزار خۆپیشاندەری کوشتووە".

با پێتان بڵێم کە چی وتووە  "میدیا و حکومەت بەردەوامن لە بڵاوکردنەوەی ئەم درۆیە... کە حکومەتی ئێران 40 هەزار کەسی کۆمەڵکوژ کردووە...

هەفتەی رابردوو یان دوو هەفتە پێش ئێستا بوو دۆناڵد ترەمپ دانی بەوەدا نا کە ئیسرائیل چەکی داوە گرووپە کوردییەکان... ئەوانە خۆپیشاندەری ئاشتیخواز نەبوون...

شەڕەکە دژی کۆمۆنیستە کوردەکان بوو کە بنکەکانی پۆلیسیان تاڵان دەکرد... و سووتاندنی مزگەوتەکان و هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی حکومەت لەوێ. تەنها بیر لەو ژمارە قوربانییە بکەرەوە، 40,000. ئەوە وەک شەڕی گێتیسبێرگ وایە. دەبێت باوەڕ بکەین کە ئایەتوڵڵا ئەوەی ئەنجامدابێت، شتێکی لەو جۆرە، ڕەنگە 10,000 زیاتریش کوژرابێت لە مانگی یەکدا بەبێ ئەوەی بۆردومانی فراوانی بۆ سەر شارەکەی خۆی کردبێت، بەبێ ئەنجامدانی کارەساتێکی هاوشێوەی درێسدن، نەبێتە هۆی ئەوەی دەیان هەزار کیسەی تەرم لە شوێنەکاندا کەڵەکەببن. و لە پڕوپاگەندەکاندا چی بینین؟ 12 کیسەی تەرم، و پاشان دەڵێن، "ئۆهـ، چۆن دەتوانن نکۆڵی کۆمەڵکوژییەکە بکەن؟" چ دەربارەی ئەوە دەزانیت؟

قوباد تاڵەبانی: پیرس، ئێمە تەنها دەتوانین گومان لەسەر ڕاستی ئەوەی لە مانگی یەکدا ڕوویدا بکەین. من بە ڕاستی ناتوانم دەربارەی ژمارەکە قسە بکەم کە ئایا یەک کەس کوژراوە یان 40 هەزار کەس. خۆپیشاندان هەبوو، خۆپیشاندانەکان سەرکوت کران. کاریگەری ئەو خۆپیشاندانانە و ئەو توندوتیژییەی بۆ سەرکوتکردنیان بەکارهات، دەکرێت گومانی لێ بکرێت، لە ژمارەی بچووکەوە بۆ ژمارەی گەورە. ئەو ڕاستیەی ئەمڕۆ مامەڵەی لەگەڵ دەکەین ئەوەیە کە لە کاتی ئەم شەڕەدا و لە دوای شەڕەکەش، ئێمە ڕاپەڕینمان نەبینیوە.

خەڵکمان نەبینیوە بڕژێنە سەر شەقامەکان. ئەوەمان نەبینیوە کە بەناو شارەزاکان دەیانوت خەڵک کارەکان دەگرنە دەست. ئەوان کارەکانیان نەگرتووەتە دەست. ئەوە بەو مانایە نییە کە لە داهاتوودا نای کەن، بەڵام ئێستا نەیانکردووە. ڕژێمێک لە دەسەڵاتدایە کە بە پێچەوانەی ئەوەی لە سووریا بینیمان، و بە پێچەوانەی ئەوەی لە عێراق لە ساڵی 2003 بینیمان، بە یەک کەسەوە نەبەستراوەتەوە. ئێران وڵاتێکە دامەزراوەی هەیە؛ دامەزراوەی سیاسی، حکومی، ئایینی، دامەزراوەی سەربازی و نیمچە سەربازی. ئەو دامەزراوانە توانیویانە بەرگەی هێرشەکان بگرن بۆ ماوەی نزیکەی دوو مانگ.

ئێستا ئێمە لە ژینگەیەکی دوای شەڕ و ئاگربەستدا مامەڵە دەکەین. جیهان پێویستی بەوەیە گەرووی هورمز بکرێتەوە بۆ ئەوەی ئابووری جیهانی باشتر بێت. من بە توندی باوەڕم وایە سەرۆک ترەمپ ڕێککەوتنی دەوێت. بە توندی باوەڕم وایە ئێرانییەکان ڕێککەوتنیان دەوێت. بۆیە پێم وایە کەشەکە گونجاوە. دەتوانیت بڵێیت ڕەنگە تەنها یەک وڵات لە جیهاندا هەبێت کە ڕێککەوتنی ناوێت، و پێم وایە تۆ لە من باشتر دەزانیت ئەو وڵاتە کێیە.

پیرس مۆرگن: بەڵام.. ئیسرائیل ئەوەی ڕوون کردووەتەوە کە پێیان وایە کارەکە تەنها ئەوکاتە تەواو دەبێت کە خۆیان یۆرانیۆمە پیتێنراوەکە لە ئێران ببەن و گەرەنتییان هەبێت کە هیچ توانایەکی ئەتۆمی لە ئێراندا نەماوە، کە ئەمەش بۆ من ئەوە دەگەیەنێت کە ئەوان پلانی کاری سەربازی زیاتریان هەیە.

قوباد تاڵەبانی: بەڵام چۆن دەتوانن گەرەنتی ئەوە بکەن؟ چۆن دەتوانن گەرەنتی ئەوە بکەن، پیرس؟ با بڵێین ئێستا یۆرانیۆمە پیتێنراوەکە دەبەن. تەکنەلۆژیاکە لەوێیە. زانیارییەکە لەوێیە. مەبەستەکە لەوێیە. تەنها شتێک کە نامێنێت پارەدارکردنە. بۆیە ڕەنگە تەنها ساڵی داهاتوو دووبارە دەست پێ بکاتەوە. هەڵەیە کە تەنها لە ڕێگەی چاوی دۆسیەی ئەتۆمییەوە سەیری ئەمە بکرێت.

 ئێران زۆر شتی زیاتری هەیە پێشکەشی جیهانی بکات نەک تەنها هەڕەشەیەکی ئەتۆمی بێت. و پێم وایە مەبەستە سەرەکییەکەمان ون کردووە. جیهان مەبەستە سەرەکییەکەی ون کردووە. وڵاتان مەبەستە سەرەکییەکەیان ون کردووە. ئێران وڵاتێکی گەورەیە، لە ڕووی جوگرافییەوە گەورەیە. وڵاتێکی گەورەیە، دانیشتوانەکەی رۆشنبیرن. و وڵاتێکە کە دامەزراوە و پێکهاتەی حوکمڕانی زۆر پێشکەوتووی هەیە؛ کە ڕەنگە ڕۆژئاوا یان ئەمریکا بەدڵیان نەبێت، بەڵام سەلماندوویانە کە زۆر خۆڕاگر و ستراتیژین. و دیسانەوە، دەگەڕێمەوە سەر ئەمە. ئەمریکا ڕێککەوتنی دەوێت و بەدوای ڕێککەوتندا دەگەڕێن و پێم وایە ئەگەر لێیان بگەڕێن، ڕێککەوتنێکی باش بەدەست دەهێنن.

پیرس مۆرگن: سوپاسی بەشداریکردنت. زۆر سوپاس.

قوباد تاڵەبانی: سوپاس. سوپاس.