عێراق ساڵی 2026 بەبێ یاسای بودجە بەڕێ دەکات؛ لە کاتێکدا داهاتی نەوت بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمی کردووە، حکومەت کار لەسەر ئامادەکردنی بودجەی 2027 دەکات و خەرجییەکانیش بە سیستمی یەک لەسەر 12 بەردەوام دەبن.

هۆکارەکانی نەبوونی بودجەی 2026

دیلان غەفوور، ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگەیاند، بەهۆی درەنگ پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت، وەزارەتی دارایی ناتوانێت لەم ماوە کورتەی ئەمساڵدا پڕۆژەیاسای بودجەی 2026 ئامادە بکات. ئاماژەی بەوەش کرد کە لە ئێستاوە دەستکراوە بە ئامادەکردنی پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2027. جەختیشی کردەوە کە دابینکردنی مووچە و خەرجییەکان لەسەر بنەمای یاسایی "یەک لەسەر 12"ی ساڵانی ڕابردوو دەبێت.

کاریگەریی جەنگ و داهاتە نەوتییەکان

دکتۆر مەزهەر محەممەد ساڵح، ڕاوێژکاری دارایی و ئابووریی سەرۆکوەزیرانی عێراق ئاماژەی بەوە کرد کە دۆخی جەنگ ڕێگرە لە خەمڵاندنی واقیعیی دارایی. ڕوونیشیکردەوە کە هەناردەی نەوتی عێراق لە زیاتر لە 100 ملیۆن بەرمیلەوە بۆ کەمتر لە 10 ملیۆن بەرمیل لە مانگێکدا دابەزیوە، ئەمەش وایکردووە عێراق بۆ دابینکردنی مووچە و خەرجییەکانی پەنا بۆ قەرزی ناوخۆیی و دەرەکی ببات.

پێشبینییەکان بۆ بودجەی 2027

ڕاوێژکارەکەی عەلی زەیدی باسی لەوە کرد کە ئێستا بەگوێرەی یاسای بەڕێوەبردنی دارایی، تەنیا پلان بۆ ئامادەکردنی بودجەی 2027 دادەنرێت. ئاماژەی بەوەش دا کە دیاریکردنی قەبارەی بودجە و کورتهێنان لە ئێستادا کارێکی قورسە، چونکە هەموو شتێک بەستراوەتەوە بە گەڕانەوەی هەناردەی نەوت بۆ دۆخی سروشتی. هاوکات کابینەی ئێستا پلانی چاکسازیی لە داهاتە نانەوتییەکان و خەرجییەکانی دەوڵەتدا داناوە.

چوارچێوەی یاسایی و بودجەی سێ ساڵە

بودجەی گشتیی عێراق بە ڕێژەی 90% پشت بە نەوت دەبەستێت و تەنیا 10%ی داهاتەکەی نانەوتییە. کۆتا بودجە لە ساڵی 2023 بۆ ماوەی سێ ساڵ و بە قەبارەی 199 تریلیۆن دینار پەسەند کرا کە 64 تریلیۆن دینار کورتهێنانی هەبوو. بەپێی ماددەی 11ـی یاسای بەڕێوەبردنی دارایی، دەبوو پڕۆژەیاسای بودجە پێش 15ـی تشرینی یەکەم ڕەوانەی پەرلەمان بکرایە، بەڵام تەواونەکردنی کابینەی حکومەت پڕۆسەکەی پەکخستووە.

لێکەوتە نەرێنییەکانی نەبوونی بودجە

نەبوونی یاسای بودجە کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر بازاڕ، پڕۆژەکانی وەبەرهێنان و دامەزراندن دەبێت. ئەم دۆخە دەبێتە هۆی دوودڵیی بازرگانان و سەرمایەدارەکان و کەمبوونەوەی گەشەی ئابووریی وڵات. هەروەها دەبێتە هۆی کەڵەکەبوونی پڕۆژە تەواونەکراوەکان و لاوازبوونی متمانەی هاووڵاتییان بە دەسەڵاتی جێبەجێکردن و یاسادانان، چونکە زۆربەی کایە خزمەتگوزارییەکان بەستراونەتەوە بە تەرخانکردنی بودجەی ساڵانە.