بەهۆی زیادبوونی حاڵەتەکانی فێڵکردن لە نرخ لە نێوان ڕەفەکان و لای کاشێر، بەڕێوەبەرایەتیی چاودێری بازرگانی هۆشداری دەداتە مارکێتەکان و داوا لە هاووڵاتییان دەکات سکاڵا تۆمار بکەن.

جیاوازی نرخ لە نێوان ڕەفە و کاشێر

دیاردەی جیاوازی نرخ بووەتە کێشەیەکی ڕۆژانەی هاونیشتمانیان، بە جۆرێک کڕیار لەسەر ڕەفەکە نرخێکی هەرزان دەبینێت، بەڵام کاتێک دەچێتە لای کاشێر، نرخەکە بە گرانتر بۆ هەژمار دەکرێت. چاودێریی بازرگانی سلێمانی ڕایگەیاند، ئەم کارە سزای یاسایی لەسەرە و هەر شوێنێک نرخ هەڵنەواسێت یان فێڵ لە کڕیار بکات، ڕووبەڕووی سزا دەبێتەوە. جەختیش دەکەنەوە کە بەپێی یاسا، کڕیار مافی خۆیەتی بەو نرخە کاڵاکە ببەن کە لەسەر ڕەفەکە نووسراوە، نەک ئەو نرخەی لای کاشێر بۆیان هەژمار دەکرێت.

چیرۆکی فێڵەکان و بەهانەی مارکێتەکان

هاونیشتمانیان چەندین ئەزموونی جیاوازیان لەم بارەیەوە هەیە. کڕیارێک لە سلێمانی ئاماژە بەوە دەکات کە دوای کڕینی کەلوپەل، وەسڵەکەی 148,000 دینار بووە، بەڵام دوای ئەوەی خۆی لە ماڵەوە لێ وردبووەتەوە، بۆی دەرکەوتووە نرخە ڕاستەقینەکە تەنیا 98,000 دینارە. هاونیشتمانییەکی دیکە لە ڕانیە دەڵێت، کاڵایەکی 5,000 دیناری لای کاشێر بە 9,000 دینار بۆ هەژمار کراوە. کاتێکیش کڕیاران ناڕەزایەتی دەردەبڕن، مارکێتەکان بەهانەی وەک "تازە نرخ گۆڕاوە"، "داشکاندنەکەی تەواو بووە" یان "کارمەندەکە فێر نییە" بەکاردەهێنن بۆ پۆشینی فێڵەکە.

سزادانی مۆڵ و مارکێتەکان

بەڕێوەبەرایەتیی چاودێری بازرگانی سلێمانی ئاشکرای کرد، تاوەکو ئێستا چەندین مۆڵ و مارکێت بەهۆی جیاوازی نرخ و فێڵکردن لە کڕیاران سزادراون. داواش لە هاونیشتمانیان دەکەن، لە کاتی هەستکردن بە هەر جۆرە فێڵێک لە نرخ یان کۆکردنەوەی هەڵە لە وەسڵەکاندا، دەستبەجێ پەیوەندییان پێوە بکەن و سکاڵا تۆمار بکەن. چاودێری بازرگانی دووپاتی دەکاتەوە کە نابێت کڕیاران بەهۆی شەرمەوە لە مافی خۆیان خۆشن بن، چونکە ئەمە فێڵێکی ڕێکخراوە بۆ ڕاکێشانی پارەی زیاتر.

ئامۆژگاری بۆ کڕیاران

باشترین ڕێگە بۆ بەرگری لە مافی کڕیار، چاوکراوەیی خودی هاووڵاتییانە پێش جێهێشتنی مارکێتەکە. داوا دەکرێت کڕیاران پێش ئەوەی پارەکە بدەن، بە وردی سەیری وەسڵەکەیان بکەن و نرخەکان بەراورد بکەن. چونکە هەندێک جار بەهۆی بێ ئاگاییەوە، بڕی 10,000 بۆ 20,000 دیناری زیادە لە کڕیار وەردەگیرێت کە دەتوانرێت بەو پارەیە پێداویستی دیکەی پێ بکڕدرێت. هەر بۆیە چاودێری بازرگانی بەردەوامە لە بەدواداچوونەکانی بۆ بنبڕکردنی ئەم دیاردەیە لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستاندا.