دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا، هەمیشە پێداگری دەکات لەسەر ئەوەی ئەو ڕێککەوتنەی لەگەڵ ئێران کردوویەتی باشترە لەوەی سەرۆکی پێشوو باراک ئۆباما لە ساڵی 2015دا واژۆی کرد؛ لەکاتێکدا ڕەخنەگرانی ترەمپ دەڵێن، بەپێچەوانەوە دەستکەوتەکانی ڕێککەوتنەکەی ترەمپ لەم قۆناغەدا زۆر کەمترن لەوەی ئۆباما بەدەستی هێنابوو، هەروەها ئەو سازشانەی کە پێشکەشی ئێرانی کردووە زۆر زیاترن.

جیاوازیی نێوان یاداشتنامەی ترەمپ و ڕێککەوتنی ئۆباما

هەردوو ڕێککەوتنەکە تەواو لە یەکتر جیاوازن؛ ئەو یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەی کە ترەمپ لەگەڵ ئێران واژۆی کردووە ڕێککەوتنێکی کۆتایی نییە، بەڵکو تەنیا چوارچێوەیەکی کارکردنە لە لاپەڕە و نیوێک کە لە 14 خاڵ پێکدێت و بە شێوەیەکی پچڕپچڕ لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا گفتوگۆی لەسەر کراوە.

بەربەستەکانی بەردەم چارەسەرێکی گشتگیر

ئەم یاداشتنامەیە قۆناغێکی گفتوگۆی 60 ڕۆژەی دەستپێکردووە بۆ هەوڵدان بە مەبەستی گەیشتن بە چارەسەرێکی گشتگیر بۆ ئەو شەڕەی کە نزیکەی 4 مانگە بەردەوامە، بەڵام هێشتا چەندین بەربەست ماون کە پێویستە تێپەڕێندرێن، لەوانەش بابەتەکانی پەیوەست بە بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران، کەمکردنەوەی سزاکان و داهاتووی گەرووی هوورمز.

وردەکارییەکانی پلانی کردەوەی هاوبەشی گشتگیر

سەبارەت بە ڕێککەوتنەکەی ئۆباما، بەڵگەنامەیەکی کۆتایی و فرە وردەکاری بوو بە ناوی (پلانی کردەوەی هاوبەشی گشتگیر) کە لە زیاتر لە 160 لاپەڕە پێکهاتبوو. ئەو ڕێککەوتنە بە شێوەیەکی سنووردار تیشکی دەخستە سەر سنووردارکردنی چالاکییە ئەتۆمییەکانی ئێران، بەڵام پێوەر و مەرجی زۆر توندی لەخۆگرتبوو.

هەڵوێستی ترەمپ لەبارەی ڕێککەوتنەکی ئۆباما

ترەمپ لە ساڵی 2018دا کشانەوەی ئەمریکای لەو ڕێککەوتنە ڕاگەیاند و بە ڕێککەوتنێکی خراپ وەسفی کرد.

بەشداربووانی ڕێککەوتنەکەی ئۆباما

لەکاتێکدا کە شێوازی کارکردنی ترەمپ پشتی بە گفتوگۆی دوولایەنە لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران دەبەست، ئۆباما لە گفتوگۆکاندا، کە نزیکەی دوو ساڵی خایاند، وڵاتانی چین، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، ڕووسیا، بەریتانیا و یەکێتیی ئەورووپای بەشدار پێکردبوو.

چەکی ئەتۆمی و بەڵێنە نووسراوەکان

هەردوو ڕێککەوتنەکە بەڵێنێکی نووسراوی ئێرانیان تێدابوو کە هەرگیز هەوڵی بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی نەدات، بەڵام ترەمپ پێداگری دەکات لەسەر ئەوەی کە تاران پێشتر هەرگیز بەڵێنێکی لەو شێوەیەی نەداوە و ڕایگەیاند، کە هەڕەشەی ئەتۆمی هۆکاری سەرەکی بووە بۆ چوونی بۆ ناو شەڕەکە.

کۆتوبەندە توندەکان و بەرهەمهێنانی یۆرانیۆم

ڕێککەوتنەکەی ئۆباما کۆتوبەندێکی توندی بەسەر هەوڵەکانی ئێراندا سەپاندبوو بۆ بەرهەمهێنانی یۆرانیۆم بەو کوالێتییەی کە پێویستە بۆ دروستکردنی چەک، بە مەبەستی درێژکردنەوەی ئەو کاتەی کە ئێران پێویستی پێیەتی بۆ بەرهەمهێنانی بۆمبێک.

پابەندبوونی تاران بە ڕێککەوتنەکە

حکومەتی ئەمریکاش پێشتر ڕایگەیاند، کە تاران پابەند بووە بە ڕێککەوتنەکەوە تا ئەو کاتەی ترەمپ لێی کشاوەتەوە و سزاکانی بۆ سەر تاران گەڕاندەوە.

هێڵە گشتییەکانی ڕێککەوتنەکەی ترەمپ

ڕێککەوتنە کاتییەکەی ترەمپ تەنیا هێڵێکی گشتی دیاری دەکات بەرەو سنووردارکردنی چالاکییە ئەتۆمییەکانی ئێران، بێ ئەوەی هیچ پابەندییەکی دیاریکراو لەلایەن تارانەوە هەبێت، جگە لە تاوتوێکردنی بابەتە ئەتۆمییەکان لە ماوەی ئەو 60 ڕۆژەدا.

دۆسیەی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراو

ڕێککەوتنەکەی ترەمپ ئاماژە بە ئامادەیی ئێران دەکات بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی سەر کۆگای یۆرانیۆمی پیتێنراو کە نزیکە لە ئاستی پێویست بۆ دروستکردنی بۆمب، ئەمەش ئەگەری "کەمکردنەوەی ئاستی پیتاندنەکەی" لە شوێنی خۆیدا دەگرێتەوە لەژێر چاودێریی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیدا، کە دەستەی چاودێریی ئەتۆمیی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکانە، بەڵام بڕیاردان لەسەر ئەمە بۆ ڕێککەوتنی کۆتایی جێدەهێڵێت.

پشکنینە نێودەوڵەتییەکان و جیاوازیی نێوان هەردوو پلان

بەڵام ڕێککەوتنەکەی ئۆباما پلانی بڕیاری پشکنینی نێودەوڵەتیی بەرفراوانی لەخۆگرتبوو، لەکاتێکدا ڕێککەوتنە کاتییەکەی ترەمپ داوای گەڕانەوەی ئەو پڕۆسەیە لە داهاتوودا ناکات.

سزاکان و داراییە بلۆککراوەکان

هەردوو ڕێککەوتنەکە کەمکردنەوەی سزاکان و ئازادکردنی داراییە بلۆککراوەکان دەگرنەوە، بەڵام بە شێوازی تەواو جیاواز. ئێستا ئێران لە هەر کاتێکی تر زیاتر پەرۆشی ئەمەیە بۆ پاڵپشتیکردنی ئابوورییە داڕماوەکەی.

هەنگاوە پلەبەپلەکانی ئۆباما

ئۆباما لە سەرەتادا هەندێک سزای سووک کرد، بەڵام ئەمە تەنیا دوای واژۆکردنی چارەسەرێکی گشتگیر ڕوویدا، پاشان دەستی کرد بە جێبەجێکردنی کەمکردنەوەی سزاکان بە شێوەیەکی پلەبەپلە دوای دڵنیابوونەوە لە هاویشتنی هەنگاوەکان لەلایەن ئێرانەوە.

سووککردنی خێرای سزاکان لەلایەن ترەمپەوە

سەبارەت بە ڕێککەوتنەکەی ترەمپ، لە سەرەتادا سزاکانی سووک کرد و ڕێگەی بە ئێران دا دەستبەجێ نەوت هەناردە بکات، لەکاتێکدا گفتوگۆکردن لەسەر پاکێجی کۆتایی بۆ قۆناغێکی درەنگتر دواخست.

هەروەها یاداشتنامەکە دەرگا دەکاتەوە لەبەردەم ئازادکردنی ملیارەها دۆلار لە داراییە بلۆککراوەکان، بێ ئەوەی دیاری بکات کەی ئەمە ڕوودەدات.

سندووقی گەشەپێدانی 300 ملیار دۆلاری بۆ ئێران

بڕگەیەکی تر داوا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات سندووقێک بە بەهای 300 ملیار دۆلار بۆ ئێران بە مەبەستی گەشەپێدانی ئابووری دابمەزرێنن، بەڵام هێشتا مەرجەکان و خشتەی کاتیی کارکردنی ئەم سندووقە بە تەمومژاوی ماونەتەوە.

ڕەخنەی ناوخۆیی لە پارتەکەی ترەمپ

ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی ڕەخنە لەلایەن نەیارانی ئێرانەوە لەناو خودی پارتی کۆمارییدا کە ترەمپ سەر بەو پارتەیە، کە پێیان وابوو ترەمپ سازشی زۆر زیاتر لە پێویستی پێشکەش بە ئێران کردووە.

بەراوردی گەڕاندەوەی پارەی بلۆککراو بۆ تاران

ترەمپ بۆ ماوەی چەندین ساڵ ڕەخنەی لە ئۆباما دەگرت بەهۆی ئەوەی ئەو سەرۆکە دیموکراتە بڕی 1.7 ملیار دۆلاری لە داهاتی فرۆشتنی چەکە بلۆککراوەکانی ساڵی 1981ی بۆ تاران گەڕاندبووەوە.

بەڵام ئێستا وادیارە ترەمپ، کە بە ڕوونی بێزاریی خۆی لە هەر بەراوردکارییەک لە نێوان ڕێککەوتنەکەی خۆی و ڕێککەوتنەکەی ئۆبامادا دەربڕیوە، چەندین هێندە زیاتر پارە پێشکەشی ئێران دەکات.

کێشەی گەرووی هوورمز

ڕێککەوتنەکەی ئۆباما تەنیا باسی لە بابەتە ئەتۆمییەکان دەکرد، ئەمەش هەڵبژاردنێکی بەئەنقەستی ئیدارەی ئۆباما بوو، کە پێی وابوو تێکەڵکردنی بابەتەکانی تری ناوچەکە لەناو پلانەکەدا، گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی مەحاڵ دەکات.

دیپلۆماسی و شەڕی ئیسرائیل و ئێران

بەڵام یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەکەی ترەمپ، خاڵی دەستپێکی دیپلۆماسییە بۆ کۆتاییهێنان بەو شەڕەی کە لە 28ی شوباتدا شانبەشانی ئیسرائیل هەڵیگیرساند و شۆکی گەورەی لە ئابووریی جیهانییدا دروست کرد.

دووبارە کردنەوەی ڕێڕەوی کەشتییە نەوتییەکان

لەبەر ئەوە، یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکانی ڕێککەوتنی ئێستا، بریتییە لە دووبارە کردنەوەی گەرووی هوورمز، کە ڕێڕەوێکی گرنگی تێپەڕبوونی کەشتییە نەوتییەکانە و ئێران لە سەرەتای شەڕەکەوە بە داخراوی هێشتبوویەوە.

ڕۆڵی نوێی کارگێڕیی ئێران لە گەرووەکەدا

ئێستا ئێران پێداگری دەکات لەسەر پاراستنی ڕۆڵێکی کارگێڕی لە گەرووەکەدا کە پێش شەڕەکە نەیبوو و پێدەچێت ئەمەش ببێتە خاڵی ناڕوونی و ناکۆکی لە گفتوگۆکانی داهاتوودا.