مەرقەدی تەریقەتی حەقە لە گوندی شەدەڵەی ناوچەی مێرگەپان وەک شوێنەوارێکی مێژوویی ماوەتەوە، کە لە سەدەی 20دا لە ڕێبازێکی ئایینییەوە گۆڕا بۆ بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی دژی چەوسانەوە و چینایەتی.

سەرهەڵدانی ڕێبازەکە لەناو تەریقەتی نەقشبەندی

تەریقەتی حەقە لە سەرەتای سەدەی 20دا لە ناو جەرگەی تەریقەتی نەقشبەندییەوە سەریهەڵدا. سەرەتای دەستپێکردنی ئەم ڕێبازە بۆ شێخ عەبدولکەریمی شەدەڵە لە دەوروبەری ساڵی 1920 دەگەڕێتەوە. شوێنکەوتووانی ئەم تەریقەتە بەهۆی دووبارەکردنەوەی بەردەوامی وشەی "حەق، حەقە" لە کاتی زیکرەکانیاندا، لەناو خەڵکدا بەو ناوە ناسران.

بنەما فیکری و کۆمەڵایەتییەکانی حەقەکان

ئەم ڕێبازە تەنیا وەک تەریقەتێکی سۆفیزم نەمایەوە، بەڵکو گۆڕا بۆ ڕاپەڕینێکی کۆمەڵایەتی. حەقەکان خاوەنی بیرۆکەی پێشکەوتوو بوون بۆ ئەو سەردەمە؛ ئەوان داوای یەکسانیی ڕەوای نێوان ژن و پیاو، دابەشکردنی دادپەروەرانەی خۆراک و دارایی و هەڵوەشاندنەوەی جیاوازییە چینایەتییەکانیان دەکرد. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانیان ڕەتکردنەوەی چەمکی مڵکایەتی تایبەت بوو، بە جۆرێک کە بانگەشەیان بۆ ژیانێکی هەرەوەزی دەکرد.

شوێنەوار و دۆخی ئێستای تەریقەتەکە

ئێستا مەرقەدی ئەم تەریقەتە لە گوندی شەدەڵەی ناوچەی مێرگەپان پارێزراوە و بەشێک لە موریدانی ئەو ڕێبازە سەردانی دەکەن. بابان شەدەڵەیی، نووسەری کتێبی ئینسکلۆپیدیایی حەقە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم بزووتنەوەیە توانی سنوورەکانی تەسەوف ببەزێنێت. هەرچەندە ئێستا تەریقەتەکە وەک ڕێکخستنێکی بەهێز لەناو کۆمەڵگەدا نەماوە، بەڵام شوێنەوارە فیکری و مێژووییەکانی هێشتا بە زیندوویی ماونەتەوە.

گرنگیی مێژوویی لە کوردستاندا

تەریقەتی حەقە لە مێژووی هاوچەرخی کورددا وەک یەکەمین بزووتنەوەی فیکری-کۆمەڵایەتی دادەنرێت کە لە دژی زوڵمی چینایەتی لە گوندەکانی کوردستاندا دەنگی هەڵبڕیوە. ئەم ڕێبازە توانی لە سەردەمێکی تاریک و پڕ لە چەوسانەوەدا، مۆدێلێکی جیاواز لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان بخاتە ڕوو کە لەسەر بنەمای دادپەروەری و یەکسانی دامەزرابوو.