لە کاتێکدا جیهان هەوڵی کەمکردنەوەی گازە گەرمکەرەکان دەدات، ڕاپۆرتێکی نوێی نەتەوەیەکگرتووەکان هۆشداری لە بەرزبوونەوەی بڕی سووتاندنی گازی کێڵگە نەوتییەکان دەدات کە زیانی گەورەی تەندروستی و دارایی لێکەوتووەتەوە.

بەرزبوونەوەی ئاستی سووتانی گاز لە جیهاندا

بەگوێرەی ئامارەکانی بانکی جیهانی و نەتەوەیەکگرتووەکان، لە ساڵی 2025ـدا بڕی گازی سووتێندراو لە جیهاندا گەیشتووەتە 167 ملیار مەتر سێجا، کە ئەمە بەرزترین ئاستە لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا تۆمار کرابێت. ئەم پڕۆسەیە کە تێیدا گازی کێڵگە نەوتییەکان لەبری کۆکردنەوە دەسووتێندرێن، ساڵانە ملیارەها دۆلار لە سامانی سروشتی بەفیڕۆ دەدات و کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر تێکچوونی کەشوهەوا هەیە.

زیانە ئابوورییەکانی بەفیڕۆدانی گاز

شارەزایان ئاماژە بەوەدەکەن، ئەو بڕە گازەی ساڵانە لە ئاسماندا دەسووتێت، ئەگەر کۆبکرایەتەوە و بفرۆشرایە، بەهاکەی دەگەیشتە نزیکەی 54 ملیار دۆلار. لە جیاتی ئەوەی ئەم وزەیە بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا و پیشەسازی یان پێداویستیی ماڵان بەکاربهێندرێت، دەبێتە سەرچاوەی پیسبوونی ژینگە. ئەمە لە کاتێکدایە کە زیاتر لە 1,000,000,000 (یەک ملیار) کەس لە جیهاندا دەستیان بە وزەی جێگیر ناگات.

مەترسییەکانی گازی میسان و دووەم ئۆکسیدی کاربۆن

ڕاپۆرتەکە جەخت دەکاتەوە، سووتانی گاز تەنیا بە واتای بڵاوبوونەوەی ملیۆنان تەن گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن نایەت، بەڵکو لە زۆر حاڵەتدا گازەکە بە تەواوی ناسووتێت و وەک "میسان" ڕاستەوخۆ دەچێتە ناو هەواوە. گازی میسان یەکێکە لە مەترسیدارترین گازەکان بۆ گەرمبوونی زەوی و کاریگەرییەکانی چەندین جار خێراتر و زیانبهخشترە لە دووەم ئۆکسیدی کاربۆن.

ڕووسیا، ئێران و عێراق لە پێشەوەی وڵاتانی پیسکەرن

بەگوێرەی ڕاپۆرتەکە، وڵاتانی ڕووسیا، ئێران و عێراق لە ڕیزبەندی یەکەمی ئەو وڵاتانەن کە زۆرترین گازی هاوپێچی نەوت دەسووتێنن. تەنیا ئەم سێ وڵاتە بەرپرسن لە سووتانی نیوەی گازی سووتێندراوی جیهان لە ساڵی ڕابردوودا. هۆکاری سەرەکیی ئەمەش بۆ لاوازیی ژێرخان، نەبوونی سیستەمی کۆکردنەوەی گاز و دواکەوتنی وەبەرهێنان لە پڕۆژەکانی سوودوەرگرتن لەم وزەیە دەگەڕێتەوە.

عێراق و بەفیڕۆدانی 12 هەزار مێگاوات کارەبا

عێراق لە نێوان ساڵانی 2012 تاوەکو 2024 پلەی سێیەمی جیهانی گرتووە لە سووتانی گازدا. ئامارەکان دەریدەخەن ئەو بڕە گازەی لە کێڵگە نەوتییەکانی عێراق دەسووتێت، دەتوانرێت 8,000 بۆ 12,000 مێگاوات کارەبای لێ بەرهەم بهێندرێت. هەروەها زیانی ئابووریی ساڵانەی عێراق بەهۆی ئەم دیاردەیە لە نێوان 1 بۆ 2 ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت.

کاریگەرییە تەندروستی و ژینگەییەکان

سووتانی گاز تەنیا کێشەیەکی تەکنیکی نییە، بەڵکو کاریگەریی توندی لەسەر تەندروستیی دانیشتووانی ناوچەکانی دەوروبەری کێڵگە نەوتییەکان هەیە. ئەم دیاردەیە هۆکارێکی سەرەکییە بۆ گۆڕانی کەشوهەوای ناوچەیی، وشکەساڵی، کەمبوونی ئاو و بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، کە عێراق یەکێکە لەو وڵاتانەی زۆرترین زیانی لەو گۆڕانکارییانە بەرکەوتووە.