داتا فەرمییەکانی وەزارەتی دارایی و ئابووری نیشانی دەدەن کە داهاتی نانەوتیی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2026دا تووشی پاشەکشەیەکی پێوانەیی بووە، ئەمەش کێشەی بۆ دابینکردنی مووچەی 86 هەزار فەرمانبەری گرێبەست دروست کردووە.

پاشەکشەی داهات لە 350 ملیارەوە بۆ 126 ملیار

بەگوێرەی ئامارەکانی وەزارەتی دارایی، تێکڕای داهاتی نانەوتیی هەرێم لە نێوان ساڵانی 2019 بۆ 2025 مانگانە 350 ملیار دینار بووە. بەڵام لە 5 مانگی یەکەمی ساڵی 2026دا، ئەم تێکڕایە بۆ 126 ملیار دینار دابەزیوە. ئەمەش واتا داهاتی ناوخۆ بە ڕێژەی 70% کەمی کردووە، کە هۆکارەکەی بۆ پەیڕەوکردنی سیستمی ئەلیکترۆنیی "ئەسیکۆدا" و کاریگەرییەکانی جەنگ لە ناوچەکەدا دەگەڕێتەوە.

ئاڵنگارییەکانی بەردەم مووچەی فەرمانبەرانی گرێبەست

کەمبوونەوەی داهاتی ناوخۆ مەترسی بۆ سەر بژێوی 86 هەزار مامۆستا و فەرمانبەری گرێبەست دروست کردووە. بەو پێیەی حکومەتی عێراق مووچەی ئەم توێژە دابین ناکات، حکومەتی هەرێم مانگانە بڕی 43 ملیار دینار لە داهاتی ناوخۆ بۆ مووچەکانیان تەرخان دەکات. جگە لەوەش، حکومەت مانگانە پێویستی بە 70 ملیار دیناری دیکە هەیە بۆ خەرجییەکانی بەڕێوەبردن، ئەمەش لە کاتێکدایە تەواوی داهاتی مانگانە تەنیا 126 ملیار دینارە.

ناکۆکیی هەولێر و بەغداد لەسەر ڕادەستکردنی داهات

حکومەتی عێراق داوای ڕادەستکردنی بڕی جێگیری 120 ملیار دیناری مانگانە دەکات وەک داهاتی نانەوتی، بەڵام هەرێمی کوردستان ئەمە ڕەت دەکاتەوە. هەولێر پێشنیازی کردووە کە تەنیا 50%ی داهاتە فیدراڵییە ڕاستەقینەکان بداتە بەغداد، چونکە داهاتی ئێستا بەهۆی بارودۆخی ناوچەکە و ڕێکارە نوێیەکانەوە بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە و ناتوانرێت بڕێکی جێگیر دیاری بکرێت.

کێشەی پێناسەکردنی داهاتی فیدراڵی

یەکێکی دیکە لە کێشە بنەڕەتییەکان، جیاوازیی تێڕوانینە بۆ داهاتی ناوخۆ. بەغداد داوای 50%ی تێکڕای داهاتی ناوخۆی هەرێم دەکات، بەڵام حکومەتی هەرێم دەیەوێت تەنیا 50%ی ئەو داهاتانە ڕادەست بکات کە بە "داهاتی فیدراڵی" ناویان دەبات، واتە ئەو داهاتانەی کە لە هەموو شارەکانی عێراق بە هەمان شێوە لە هاووڵاتییان وەردەگیرێن.

ئامارەکانی داهاتی نانەوتی (2019 - 2025):

• 2019: 3.855 تریلیۆن دینار

• 2020: 3.189 تریلیۆن دینار

• 2021: 4.301 تریلیۆن دینار

• 2022: 4.787 تریلیۆن دینار

• 2023: 4.711 تریلیۆن دینار

• 2024: 4.702 تریلیۆن دینار

• 2025: 3.125 تریلیۆن دینار

- تێکڕای مانگانە: 350 ملیار دینار

ئامارەکانی داهاتی نانەوتی لە 5 مانگی یەکەمی 2026:

• کانوونی دووەم: 150.18 ملیار دینار

• شوبات: 180.61 ملیار دینار

• ئازار: 86.17 ملیار دینار

• نیسان: 106.83 ملیار دینار

• ئایار: 110 ملیار دینار

- تێکڕای مانگانە: 126 ملیار دینار

خەرجییە مانگانەکان لە داهاتی ناوخۆ:

• خەرجییەکانی بەڕێوەبردن: 70 ملیار دینار

• مووچەی فەرمانبەرانی گرێبەست: 43 ملیار دینار