عێراق بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی دارایی و کورتهێنانی بودجەی 2027، کۆمەڵێک پڕۆژەیاسای نوێ ئامادە دەکات کە وەرگرتنی قەرزی دەرەکی، فرۆشتنی زەوی و کەمکردنەوەی میلاکاتی فەرمانبەران لەخۆ دەگرێت.

وەرگرتنی قەرزی دەرەکی و دەسەڵاتەکان

یەکێک لە پڕۆژەیاسا سەرەکییەکانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق پەیوەستە بە وەرگرتنی قەرزی دەرەکی و هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان. بەپێی ڕەشنووسەکە، وەزیری دارایی دەسەڵاتی وەرگرتنی قەرزی تاوەکو بڕی 2,000,000,000 دیناری هەیە، هەروەها ئەنجوومەنی وەزیران دەتوانێت ڕەزامەندی لەسەر قەرز تاوەکو بڕی 5,000,000,000 دینار بدات. ئەگەر بڕی قەرزەکە لە 5,000,000,000 دینار زیاتر بێت، ئەوا پێویستی بە ڕەزامەندی و دەنگدانی ئەنجوومەنی نوێنەران دەبێت.

فرۆشتنی زەوییەکانی دەوڵەت بە هاوڵاتییان

حکومەتی عێراق پلانێکی بۆ فرۆشتن و گواستنەوەی خاوەندارێتی زەوییەکانی دەوڵەت بۆ تاکەکان داڕشتووە. لەم پڕۆژەیەدا، وەزارەتەکان زەوییەکانیان دەخەنە بازاڕەوە و کڕیاران دەبێت لە سەرەتادا 50%ی بەهای زەوییەکە بدەنە دەوڵەت. پاش تەواوکردنی تەواوی بڕی پارەکە، خاوەندارێتی زەوییەکە بە فەرمی دەخرێتە سەر ناوی کڕیار. ئەم هەنگاوە بە ئامانجی کۆکردنەوەی داهاتی خێرا و کەمکردنەوەی کورتهێنانی بودجەی ساڵی 2027 جێبەجێ دەکرێت.

کەمکردنەوەی فەرمانبەران و مۆڵەتی پێنج ساڵە

بۆ کەمکردنەوەی قورسایی خەرجییەکانی مووچە لەسەر بودجەی گشتی، پڕۆژەیاسایەک بۆ پێدانی مۆڵەتی پێنج ساڵەی بێ مووچە بە فەرمانبەران ئامادە کراوە. ئەم یاسایە ڕێگە دەدات بە فەرمانبەرانی کەرتی گشتی لە کەرتی تایبەتدا کار بکەن، لە کاتێکدا ساڵانی مۆڵەتەکەیان بۆ مەبەستی خانەنشینی بۆ هەژمار دەکرێت. لە ئێستادا ژمارەی فەرمانبەرانی کەرتی گشتی (مەدەنی و سەربازی) 6,000,000 کەس تێدەپەڕێنێت، و کۆی ئەوانەی مووچە لە دەوڵەت وەردەگرن دەگاتە 9,000,000 کەس، کە 45%ی کۆی خەرجییەکانی بودجە دەبەن.

ئامارەکانی قەرزی دەرەکی عێراق

قەرزی دەرەکی عێراق لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا دابەزینی بەخۆیەوە بینیوە. لە ساڵی 2003 بڕی قەرزەکان 125,000,000,000 دۆلار بووە، بەڵام لە ساڵی 2025 بۆ 14,000,000,000 دۆلار دابەزیوە. لە ئێستادا قەرزە دەرەکییە نەدراوەکان تەنیا 13,000,000,000 دۆلارن. هاوکات بڕی 45,000,000,000 دۆلار وەک "قەرزی ناکۆکییەکان" یان "قەرزە پیسەکان" هەژمار دەکرێت، کە پەیوەندی بە هاوکارییەکانی وڵاتانی کەنداوەوە هەیە بۆ عێراق لە کاتی شەڕی ئێران و عێراق (1980-1988).

کەوتنی ئاستی هەناردە و بەرهەمهێنانی نەوت

بەهۆی کشانەوەی کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان و داخرانی گەرووی هوورمز، کەرتی نەوتی عێراق تووشی پاشەکشەی گەورە بووە. بەرهەمهێنانی نەوت لە 4,250,000 بەرمیلی ڕۆژانەوە بۆ 1,500,000 بەرمیل دابەزیوە، واتە بە ڕێژەی 70% کەمیکردووە. هەروەها بڕی هەناردەی نەوت لە 3,200,000 بەرمیلەوە بۆ کەمتر لە 1,000,000 بەرمیل لە ڕۆژێکدا کەمی کردووە، ئەمەش زیانی گەورەی بە داهاتی نیشتمانی گەیاندووە.

ڕێگاکانی پێشووی حکومەت بۆ پڕکردنەوەی کورتهێنان

حکومەتەکانی عێراق پێشتر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کورتهێنان پەنایان بۆ چەند ڕێکارێک بردووە، لەوانە دابەزاندنی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار بۆ زیادکردنی داهاتی دیناری لە فرۆشی نەوت. هەروەها درەنگ پەسەندکردنی بودجە تاوەکو مانگەکانی حوزەیران و تەمموز یەکێکی دیکە بووە لە ڕێگاکان، تاوەکو تەنیا نیوەی بودجە خەرج بکرێت و بەمەش فشار لەسەر خەزێنەی دەوڵەت کەم بێتەوە.