مامەڵە نایاساییەکانی فۆرێکس و دراوی ئەلیکترۆنی لە عێراق و هەرێمی کوردستان

پووختەی هەواڵەکە:

بانکی ناوەندیی عێراق و وەزارەتی ناوخۆی هەرێم مامەڵەکردن بە فۆرێکس و دراوە ئەلیکترۆنییەکانیان بە هەموو شێوەیەک قەدەغە کردووە.

زیاتر لە 80% بۆ 90%ـی ئەو هاووڵاتییە ئاساییانەی بێ شارەزایی دەچنە ناو ئەم بازاڕەوە، سەرمایەکانیان لەدەست دەدەن.

مامەڵە نایاساییەکان وەک ئامرازێک بۆ سپیکردنەوەی پارە و بردنی دراوی کاش بۆ دەرەوەی وڵات بەکاردەهێنرێن.

بەگوێرەی ئامارە جیهانییەکان، تەنیا لە ساڵی 2023دا زیاتر لە 4 ملیار دۆلار لە ڕێگەی پڕۆژەی وەهمی و فۆرێکسی ساختەوە لە خەڵک دزراوە.

زانیارییەک گەیشووە بە کەناڵ8 ئاشکرای دەکات کە سەرەڕای قەدەغەکردنی فەرمی، بازاڕی نایاسایی فۆرێکس و دراوە ئەلیکترۆنییەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی بەرفراوان گەشەی کردووە، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی ڕۆژانە بە ملیۆنان دۆلاری هاووڵاتییان لە ڕێگەی ئەپڵیکەیشنە نادیارەکان و نێوەندگیرە نایاساییەکانەوە لەدەست بچێت و ببێت بە هەوا.

ڕەوشی یاسایی و بڕیاری دامەزراوە فەرمییەکان:

هیچ یاسایەک لە عێراق و هەرێمی کوردستان بۆ ڕێکخستنی مامەڵەی دراوە ئەلیکترۆنییەکان بوونی نییە.

بانکی ناوەندیی عێراق چەندین جار جەختی کردووەتەوە کە مامەڵەکردن بەم دراوانە و پلاتفۆڕمەکانی فۆرێکس بە تەواوەتی قەدەغەیە.

وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاندووە کە هیچ کۆمپانیا یان ئەپڵیکەیشنێک مۆڵەتی فەرمییان بۆ ئەم جۆرە بازرگانییانە پێنەدراوە.

هۆکارەکانی قەدەغەکردن بریتین لە: ڕێگریکردن لە سپیکردنەوەی پارە، ڕێگری لە پشتگیریکردنی دارایی بۆ ڕێکخراوە قەدەغەکراوەکان، پاراستنی سەرمایەی هاووڵاتییان لە فێڵکردن، و ڕێگریکردن لە چوونەدەرەوەی دراوی کاش بۆ دەرەوەی وڵات.

شێوازەکانی مامەڵەکردنی نایاسایی:

سەرەڕای قەدەغەکارییەکان، بەکارهێنەران چەند ڕێگەیەک بەکاردێنن بۆ دەستگەیشتن بەم بازاڕانە؛ باوترین ڕێگە مامەڵەی ڕاستەوخۆی "کەس بە کەس" یان (P2P)ـە لە ڕێگەی ئەپڵیکەیشنە جیهانییەکانی وەک باینانس و ئۆکەی ئێکس. بەکارهێنەران لە ڕێگەی نێوەندگیرە نایاساییەکان لە تەلەگرام و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، پارەی کاش دەگۆڕنەوە بۆ دراوی جێگیری (USDT). هەروەها هەندێک لە بەکارهێنەران کارتی بانکە ئەهلییەکان (MasterCard و Visa Card) بەکاردێنن بۆ پڕکردنەوەی جزدانە ئەلیکترۆنییەکانیان، کە زۆرجار بەهۆی ئەم کارەوە هەژمارە بانکییەکانیان لەلایەن بانکەکانەوە دادەخرێت. ڕێگەیەکی دیکە، نووسینگەکانی ئاڵوگۆڕی دراون کە بە نهێنی ڕۆڵی نێوەندگیر دەبینن و پارەی کاش لە کڕیار وەردەگرن و دراوی ئەلیکترۆنییان بۆ دەگوازنەوە.

مەترسییە داراییەکان و "پارەی بووە بە هەوا":

خەمڵاندنە نافەرمییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕۆژانە بە ملیۆنان دۆلار لەم بازاڕانەدا ئاڵوگۆڕ دەکرێت. زیانەکان بەجۆرێکن کە زۆرجار سەرمایەی کەسەکان دەبێت بە "هەوا"؛ بۆ نموونە کاتێک کەسێک دراوێکی ئەلیکترۆنی بە 100 دۆلار دەکڕێت و بەهاکەی دادەبەزێت بۆ 40 دۆلار، ئەو 60 دۆلارە وەک پارەی فیزیکی نامێنێت و لە فەزای دیجیتاڵیدا ون دەبێت. بەهۆی ئەوەی ئەم دراوانە وەک کاڵای فیزیکی (وەک تەلەفزیۆن یان ئۆتۆمبێل) نین، لە کاتی دابەزینی نرخدا کڕیار هیچ شتێکی بەدەستەوە نامێنێت. خەمڵاندنەکان دەریدەخەن کە زۆربەی گەنجان و خێزانەکان لە نێوان 20% بۆ 50%ـی سەرمایەکەیان لەم ڕێگەیەوە لەدەستداوە.

ئامارە جیهانییەکان و جیاوازیی کارکردن:

لەسەر ئاستی جیهان، دەستەی چاودێریی دارایی بەریتانیا (FCA) و ڕێکخستنی دارایی یەکێتیی ئەوروپا (ESMA) ئاشکرایان کردووە کە بەردەوام لە نێوان 70% بۆ 89%ـی بەکارهێنەرە ئاساییەکان (نەک بازرگانە پیشەگەرەکان) سەرمایەکانیان لەدەست دەدەن. هەروەها داتاکان نیشان دەدەن کە تەمەنی زۆربەی هەژمارەکان بەهۆی ناشارەزاییەوە لە 90 ڕۆژ تێپەڕ ناکات و دەسڕێنەوە.

بەراوردی شێوازی کارکردنی خەڵکی ئاسایی و دامەزراوەکان:

دامەزراوە و بازرگانە پیشەگەرەکان	دامەزراوە و بازرگانە پیشەگەرەکان	خەڵکی ئاسایی
75% بۆ 85%	10% بۆ 15%	ڕێژەی سەرکەوتن
کۆنتڕۆڵی مەترسی و ڕیسککردن	نەبوونی زانیاری و ترس	هۆکاری زیان
درێژخایەن	کورتخایەن	مانەوە لە بازاڕ

زانیاری زیاتر بۆ تۆ

بەرزبوونەوەی بیتکۆین و دابەزینی بەهای دۆلار لە بازاڕەکاندا

بەهای بیتکۆین بەڕێژەی 15% بەرزبووەوە و 77 هەزار دۆلاری تێپەڕاند