بابولمەندەب..گەرووى خوێن و فرمێسک
پووختەی هەواڵەکە:
- ململانێی چەکداری لە یەمەن ڕووبەرێکی فراوانتری گرتووەتەوە و هەڕەشە لە یەکێک لە گرنگترین شادەمارەکانی بازرگانیی جیهان دەکات.
- گەرووی بابولمەندەب ئێستا لەبەردەم شەپۆلێکی نوێی ئاگر و بارووتدایە.
- ئەگەری داخستنی، دەستبەجێ زەنگی مەترسی بۆ ئابووریی سەرانسەری دنیا لێدەدات.
ململانێی چەکداری لە یەمەن ڕووبەرێکی فراوانتری گرتووەتەوە و هەڕەشە لە یەکێک لە گرنگترین شادەمارەکانی بازرگانیی جیهان دەکات. گەرووی بابولمەندەب، کە مێژوویەکی درێژی بە "دەروازەی فرمێسک" هەیە، ئێستا لەبەردەم شەپۆلێکی نوێی ئاگر و بارووتدایە و ئەگەری داخستنی، دەستبەجێ زەنگی مەترسی بۆ ئابووریی سەرانسەری دنیا لێدەدات.
بەرەکانی جەنگ بەرەو کەناراوەکان پەل دەهاوێژن
شەڕی نێوان هێزەکانی حکومەتی دانپێدانراوی یەمەن بە پاڵپشتیی سعودیە و حوسییەکانی سەر بە ئێران، گەیشتووەتە قۆناغێکی هەستیار. شەڕەکە لە پارێزگاکانی تەعز و حودەیدەی سەر دەریای سوور و گەرووی بابولمەندەب، تا بەیزا و مەئریب لە ناوەڕاست و ئەلجەوف لە باکوور پەرەی سەندووە. لە کاتێکدا حکومەتی شەرعی شەڕی سەرانسەریی ڕاگەیاندووە، حوسییەکان دەستیان بەسەر 12 پارێزگادا گرتووە و چاویان لە گەیشتنە بە شاری مەخا و بەندەرەکەی، تاوەکو پێگەیەکی ستراتیجی لە کەناراوەکان مسۆگەر بکەن و ڕاستەوخۆ دەست بەسەر گەرووەکەدا بگرن.
گەمارۆی دەریایی و هاوپەیمانێتیی نوێ
لە مانگی تەمموزەوە حوسییەکان گەمارۆیەکی دەریاییان بەسەر کەشتییە نەوتهەڵگرەکانی سعودیەدا سەپاندووە. لە بەرامبەر ئەم هەنگاوەدا، ریاز پێکهێنانی هاوپەیمانییەکی بەرگریی دەریایی ڕاگەیاندووە بۆ پاراستنی ئازادیی کەشتیوانی لە گەرووی بابولمەندەب. حوسییەکان کە ئێستا بەندەری حودەیدەیان بەدەستەوەیە، هێرشەکانیان بۆ سەر بنکە سەربازییەکانی نزیک گەرووەکە چڕ کردووەتەوە بۆ ئەوەی ڕێڕەوی نێودەوڵەتیی دەریای سوور بخەنە ژێر ڕکێفی خۆیان.
بابولمەندەب لە چاوی ژمارەکاندا؛ شادەماری وزەی جیهان
گەرووەکە دەکەوێتە نێوان یەمەن لە دیوی ئاسیا و هەریەکە لە جیبۆتی و ئێریتریا لە دیوی ئەفریقا، کورتترین ڕێگای ئاویی نێوان ئەورووپا و ئاسیایە. ژمارەکان گرنگییە گەورەکەی دەسەلمێنن:
- 115 کیلۆمەتر درێژییەکەیەتی و پانییەکەی 36 کیلۆمەترە.
- 5 ملیۆن بەرمیل نەوت ڕۆژانە پێیدا تێدەپەڕێت (بەگوێرەی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا).
- 12%ـی نەوتی جیهان بەم گەرووەدا دەڕوات؛ داخستنی دەبێتە دووەم گورزی گەورە لە دوای کێشەکانی گەرووی هورمز کە پێشتر 20%ـی پەککەوتووە.
- 8%ـی گازی سروشتیی شلکراوە (LNG)ی جیهان لەم ڕێگەیەوە دەگوازرێتەوە.
- 11%ـی کۆی بازرگانیی نێودەوڵەتی بە ئاوەکانیدا تێدەپەڕێت.
بۆچی ناوی نراوە "دەروازەی فرمێسک"؟
ناوی "بابولمەندەب" لە وشەی "نەدەب"ـی عەرەبییەوە هاتووە کە بە واتای گریان و شیوەن دێت بۆ کەسێکی مردوو. چەندین گێڕانەوە و ئەفسانەی مێژوویی لەسەر ئەم ناوە هەن:
فرمێسکی ژنانی یەمەن: بۆ دەریاوان و ئازیزەکانیان کە لە شەپۆلە تووڕەکانی ئەم گەرووەدا خنکاون و نەگەڕاونەتەوە.
ژانی کۆیلایەتی: گریان و شیوەنی ژنانی ئەفریقا بۆ کچ و کوڕەکانیان کە لە کاتی داگیرکاریدا وەک کۆیلە لە ڕێگەی ئەم گەرووەوە بەرەو نیمچەدوورگەی عەرەبی دەبردران.
جیابوونەوەی کیشوەرەکان: ئەفسانەیەک هەیە دەڵێت لە سەردەمی بوومەلەرزە گەورەکەی کە ئاسیا و ئەفریقای لەیەکتر جیاکردەوە، هەزاران کەس خنکان و ناوی نرا دەروازەی فرمێسک.
واتای پەڕینەوە: هەندێک سەرچاوەش ئاماژە بەوە دەکەن "نەدەب" بە واتای تێپەڕین و پەڕینەوە دێت.
هەر کام لەم واتایانە ڕاست بن، دۆخی ئەمڕۆی یەمەن جارێکی دیکە ناوی "فرمێسک و خوێن" دەبەخشێتەوە بە گەرووەکە؛ چونکە هەر لایەنێکی شەڕەکە زیانی پێبگات، لە کۆتاییدا مرۆڤەکان دەبنە قوربانی و فرمێسک دەڕێژن.
زانیاری زیاتر بۆ تۆ
بابولمەندەب؛ 'گەرووی فرمێسک' کە چارەنووسی %10ـی نەوتی جیهانی لەدەستدایە
ڕووسیا هۆشداریدا لە داخستنی گەرووی بابولمەندەب
ڕۆیتەرز: ئێران داواى لە حوسییەکان کردووە لە کارەباکەى درا بابولمەندەب دابخەن
